سوره آل عمران - آیه 97 - جزء 4
فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ ۖ وَمَن دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا ۗ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا ۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ
معنای آیه
در آن نشانه هایی روشن [از ربوبیّت، لطف، رحمت خدا و از جمله] مقام ابراهیم است؛ و هر که وارد آن شود در امان است؛ و خدا را حقّی ثابت و لازم بر عهده مردم است که [برای ادای مناسک حج] آهنگ آن خانه کنند، [البته] کسانی که [از جهت سلامت جسمی و توانمندی مالی و باز بودن مسیر] بتوانند به سوی آن راه یابند، و هر که ناسپاسی ورزد [و از رفتن به آنجا خودداری کند، به خود زیان زده]؛ زیرا خدا از جهانیان بی نیاز است.
تفسیر قرآن
در مسجدالحرام نشانه هايي است روشن از جمله مقام ابراهيم و هر كه وارد آن شود ايمن است و خدا را در حجّ آن خانه براي هركه توان رفتن داشته باشد حقّي است؛ و هركه كافر شود و خانه ی خدا را زيارت نكند، به خود زيان رسانده؛ زيرا خداوند از جهانيان بي نياز است.
امام صادق(ع) فرمود: «آياتٌ بَيِّناتٌ» مقام ابراهيم، حجر الاسود و حجر اسماعيل است و «مَنْ دَخَلَهُ» حرم است. (كافى 4/ 223)
رسول اكرم (ص) فرموده: كسي كه توانايي جسمي و مالي داشته باشد و از نظر راه امنيّت داشته باشد و با اين وجود حجّ نگزارد، يا يهودي خواهد مرد و يا نصراني و فرموده: انجام حجّ و عمره سبب از بين رفتن فقر و گناهان مي شوند. (مجمع البيان)
گفته اند: نخستين باني كعبه حضرت ابراهيم(ع) بود. ابتدا جُرهميان و بعدها عمالقه آن را تجديد بنا نمودند و بالأخره «قصي بن كلاب» جدّ پنجم پيامبر(ص) آن را از نو بنا کرد و در كنارش «دارالنّدوه» براي مشورت قريش ساخت. پنج سال قبل از بعثت سيل كعبه را خراب كرد و طوايف عرب آن را تجديد بنا نمودند؛ ولی بر سر نصب حجرالأسود بينشان اختلاف افتاد و هر قبيله مي خواست افتخار نصب آن نصيب وي شود. بالاخره قرار گذاشتند، اوّلين كسي كه وارد مسجدالحرام شد، داوريش را در نصب حجرالاسود بپذيرند. در اين هنگام حضرت محمّد(ص) وارد شد، همه گفتند: «اين محمّد امين است، ما به حكم او راضي هستيم.» پيامبر (ص) به قولي دستور داد سنگ را در ميان پارچه اي نهادند، آن گاه فرمود: «از هر قبيله اي يك نفر در بلندكردن سنگ شركت كند.» و چون سنگ به محلّ نصبش رسيد، رسول خدا (ص) با دست مباركش آن را برداشت و سر جايش گذاشت و آن گاه قريش كار ساختمان را به اتمام رساندند. (بحار 15/411) (سيرة ابن هشام 1/204)
طول بناي فعلي كعبه دوازده متر و عرض آن ده متر و ده سانتيمتر و ارتفاع آن شانزده متر است. خانه ی كعبه از سنگ سخت كبودي ساخته شده و درِ آن كه از طلاست در دو متري از زمين واقع شده است و حجرالأسود در يك متر و نيمي از زمين مطاف در ابتداي ضلع جنوبي قرار دارد. حجرالاسود سنگي است بيضي شكل و نتراشيده و سياه با لكّه هاي سرخ. ناوداني هم از طلا در ديوار شمالي كعبه واقع است كه آن را «ناودان رحمت» گويند و آن را سلطان عبدالحميد عثماني ساخته است. در مقابل ناودان، ديواري قوسي وجود دارد، كه آن را حطيم گويند و فضاي بين حطيم و ديوار خانه را «حجر اسماعيل» نامند، كه بعضي گفته اند: حاجر و اسماعيل در همين فضا دفن شده اند. (تفسير الميزان)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر