تفسیر قرآن

يهود كه مخالف نسخ در دين اند، به پيامبر اسلام(ص) می گفتند: «با اين که خدا «بيت المقدّس» را قبله قرار داده؛ چگونه محمّد آن را به طرف کعبه تغيير داده است؟» اين آيه در پاسخ شبهه ی مذکور مي فرمايد: نخستين خانه كه بنياد آن براي مردم نهاده شده، که در آن عبادت و پرستش خدا کنند، همان خانه اي است، كه در مكّه است و براي جهانيان مايه بركت و هدايت مي باشد؛ [ولي بيت المقدّس قرن ها بعد توسّط سليمان ساخته شده است].

امام صادق(ع) فرمود: مكّه نام مجموع شهر است و بكّه نام محل كعبه. (تفسير عياشی)

بعضى گفته اند: بكّه مكّه است كه «م» آن تبديل به «ب» شده است.

امام باقر(ع) فرموده: «مكّه را «بكّه» نامند، چون مردان و زنان به آنجا هجوم آرند، زن پيش رو و طرف راست و چپت با تو نماز مي-خواند و اشکالی ندارد». (الميزان)

و امیرالمؤمنین(ع) ‏فرمود: خداوند تمام مردم را از آدم (ع) تا آخرين نفر با همين سنگ‏هاى كعبه آزمايش مى‏كند. (نهج البلاغه خطبه 192)

امام باقر(ع) فرمود: آدم و سليمان و نوح (ع) دور همين كعبه حج کرده‏اند. (برهان)

چون منصور دوانقى از اهل مكّه خواست تا خانه‏ هاى اطراف مسجد را از ايشان بخرد و به وسعت مسجد بيفزايد، اهل مكّه نپذيرفتند، ناگزير جريان را به امام صادق(ع) عرض کرد. امام صادق(ع) فرمود: آيه شريفه: «اِنَّ اَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ ...» يعنی قبل از بناى كعبه خانه ‏اى در آنجا نبوده و زمين هاى اطراف خانه، حريم خانه بوده و مردم در حريم خانه خدا، خانه ساخته‏ اند. ابوجعفر وقتى اين را شنيد، دليل خود را با اهل مكّه در ميان گذاشت، آن ها هم قانع شده و گفتند: هر جور دوست دارى عمل كن. (تفسير عياشى)

امير المؤمنين(ع) به مردى كه پرسيد: آيا راستى كعبه اولين بيت است؟ فرمود: نه، قبل از كعبه خانه‏ هايى ديگر نيز بوده، ليكن كعبه اوّلين خانه مباركى است كه براى مردم بنا نهاده شد. خانه‏اى كه در آن هدايت و رحمت و بركت است و اوّلين كسى كه آن را بنا نهاد ابراهيم بود و بعد از او قومى از عرب جرهم آن را بنا كردند، و باز گذشت روزگار آن را ويران كرد، عمالقه براى بار سوم بنايش كردند و براى نوبت چهارم، قريش آن را تجديد بنا نمودند. (تفسير برهان)

«مقام ابراهيم» سنگي بوده، که ابراهيم براي هدايت مردم و دعوت آنان براي انجام حجّ روي آن مي ايستاده؛ اکنون نيز سنگي آنجاست كه گفته اند: همان سنگ است.

مردم عربستان به جهت فقدان کشاورزی و دامداری و صنعت و تمدّن پيوسته در قتل و غارت يکديگر بودند؛ ولی به مناسبت خانه کعبه در مکّه، همه عرب برای آن احترام قائل بودند؛ ازاين رو از هر نظر امنيّت داشت.

بناي كعبه به صورتي كه قريش درست كردند بود، تا زمان عبدالله بن زبير باقي بود. عبدالله بن زبير خانه ی كعبه را تماماً خراب كرد و با تغييراتي آن را از نو ساخت. عبدالملك بن مروان «حجّاج» را به جنگ ابن زبير فرستاد و حجّاج بعد از به دار آويختن ابن زبير، به دستور عبدالملك، كعبه را كه ابن زبير ساخته بود خراب كرد و مطابق بناي قريش ساخت.

سلطان سليمان عثماني در سال 960 قمري سقف كعبه را تغيير داد. سلطان احمد عثماني در سال 1021 هجري قمري آن را ترميم نمود. و چون در سال 1039 هجري قمري سيل بزرگي ديوارهاي شمالي و شرقي آن را خراب نمود، سلطان مراد چهارم عثماني خرابي آن را ترميم كرد و از آن وقت تا كنون به همان حال باقي است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر