تفسیر قرآن

از اين آيه به بعد، جريان تولّد عيسيٰ مسيح بيان مي شود. بدين ترتيب که فرشتگان به مريم گفتند: اي مريم، خدا تو را به كلمه اي از خويش به نام «عيسي بن مريم»‌ خبر مي دهد، كه در دنيا و آخرت آبرومند است و از مقرّبان درگاه خداوند مي باشد.

وجه تسميه عيسيٰ به «کلمه» شايد به خاطر ولادت خارق العادّه او باشد؛ يا چون قبل از تولّدش خدا بشارتش را در کلامي به مادرش داده؛ يا انبياي گذشته بشارت او را به عنوان منجي بني اسرائيل داده بودند يا در اصطلاح قرآن کلمه به معني مخلوق است.

چنان که در يک جا آمده: «قُل لَوکانَ البَحرُ مِداداً لِکَلِماتِ رَبِّي، لَنَفِدَ البَحرُ قَبلَ اَن تَنفِدَ کَلِماتُ رَبِّي وَلَوجِئنَا بِمِثلِهِ مَدَداً: بگو: اگر دريا مرکّب نوشتن کلمات پروردگارم شود، دريا تمام شود و کلمات پروردگارم تمام نشود، هرچند نظيرش را به مدد آن بياوريم (کهف 18/109) که در اين آيه کلمات به معني مخلوقات است و عيسي (ع) هم يکي از مخلوقات خداست؛ هر چند او مصداق کامل کلمه تکوينی الاهی است؛ چون بی پدر از مادر متولّد شد و نيز چگونگی حمل و فصالش به صورت اعجاز بود.

اطلاق «مسيح: مسح کننده يا مسح شده» به عيسیٰ شايد از اين رو باشد، که او با دست کشيدن بر بيماران لاعلاج آن ها را شفا مي داد، يا خدا او را از گناه مسح و پاک گردانيد، يا به روغن زيتوني که انبيا را با آن مسح مي کردند، او هم مسح شده بود، يا همه اين ها.

كسى كه از انسان متولّد و دوران جنينى را طى كرده است، چگونه مى ‏تواند فرزند خدا باشد؟ «عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ» از اين آيه بر مي آيد، كه مريم «محدَّثه» بوده و كلام ملائكه را مي شنيده؛ بلكه از آيه : «فَاَرسَلنا اِلَيها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيّاً: پس روح خود را بر او فرستاديم كه به صورت بشر كاملي بر او مجسّم شد» (مريم 19/17) بر مي آيد، مريم فرشته را هم مشاهده مي كرده است.

«وَجيهاً فی الدُّنيا وَالآخِرَةِ» يعنی در دنيا چهره ای پيامبری و رسالت دارد و در آخرت نيز با آبروست و شفيع ديگران نزد خداست. از نظر قرب و وجيه بودنش نزد خدا هم در صف مقرّبان است نه در عداد ابرار.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر