تفسیر قرآن

بعد از اشاره به تولّد مريم، در تفصيل آن مي فرمايد: فرشتگان گفتند:‌ اي مريم، خداوند تو را برگزيده و پاک گردانيده و بر زنان جهان (زمان خود) برتري داده است.

«طَهَّرَکِ» تطهير از عادت ماهانه و نیز همه رذايل اخلاقی و اتّهامات: «وَقَولِهِم عَلیٰ مَريَمَ بُهتاناً عَظيماً: و بهتان بزرگشان در حق مریم». (نساء 156)

اصطفای حضرت مريم (س) بر همه ی زنان گذشته و آينده است؛ و برتری او بدان جهت است که خداوند او را بدون داشتن همسر، صاحب فرزند کرد؛ ولی اين بدان معنا نيست، که هيچ زنی اعلم، اتقیٰ، افضل، اعبد و اعقل از او نباشد؛ چنان که در مورد بنی اسرائيل هم فرموده: «اَنِّی فَضَّلتُکُم عَلَی العالَمينَ» (بقره 47)، که فضيلتشان از جهت برگزيدن انبيای بسيار در بين آنان است، که بر نوعی رذالت در بين آنان نيز دلالت دارد؛ زيرا نه تنها از انبيا بهره نبردند، بلکه انبيا را نيز کشتند: «َوَ قَتلَهُمُ الانبياءَ بِغَيرِ الحَقّ» (آل عمران 181) و به مريم تهمت ناروا زدند». (نساء 156)

امام باقر (ع) فرمود: يعني ای مریم، تو را براي ذرّيّه انبيا برگزيد، از زنا پاكيزه گردانيد و براي ولادت عيسيٰ بدون شوهر برگزيد. (مجمع)

امام صادق (ع) فرمود: مريم برترين زنان جهانيان زمان خود بوده؛ ولي فاطمه زهرا (س) برترين زنان جهان در همه زمان هاست. (بحار10/24)

در تفسير «درّمنثور سيوطي» نيز آمده است، که رسول خدا (ص) به فاطمه (س) فرمود: تويي سيّده ی زنان اهل بهشت، نه مريم بتول.

پيامبر اکرم (ص) فرموده : بهترين زنان عالم چهار نفرند: مريم دختر عمران، خديجه دختر خويلد، فاطمه دختر محمّد و آسيه زن فرعون. (درّمنثور، خصال صدوق، باب چهار)

احمد و ترمذى و ابن منذر و ابن حبان و حاكم، همگى از انس روايت كرده اند و نيز در تفاسير المنار، قرطبى، مراغى، روح البيان و كبير آمده است، که پيامبر اکرم (ص) فرموده: برجستگان زنان عالم چهار زن است: مريم دختر عمران، خديجه دختر خويلد، فاطمه دختر محمّد (ص) و آسيه همسر فرعون. (درّ منثور)

امام باقر (ع) فرمود معناى آيه اين است كه خداى تعالىٰ تو را براى ذريه انبيا اصطفا و اختيار كرد، و از زنا تطهير نمود و تو را براى ولادت عيسى (ع) بدون اين كه شوهرى داشته باشى اصطفا نمود. (مجمع)

امام (ع) فرمود: خداى تعالى در اين آيه دو بار اصطفاى مريم را ذكر كرده، معناى اولى اين است كه خدا او را از ساير زنان عالم انتخاب فرموده و معناى اصطفاى دوّم اين است كه مريم بدون شوهر حامله شد و خدا او را به اين امتياز از ساير زنان عالم ممتاز نمود.» (تفسير قمى)

در توجيه کرامات مريم معتزله تفريط کرده وگفته اند: کارهای خارق عادت برای غير انبيا روا نيست؛ بنابراين، سخن گفتن مريم با فرشتگان از معجزات زکريّاست که پيامبر آن زمان بوده يا از باب ارهاص به عيسیٰ ارتباط دارد» (کشّاف). امثال قرطبی افراط کرده و مريم را نبی دانسته؛ زيرا به وسيله فرشته به او وحی می شده و فرشتگان تنها بر انبيا نازل می شوند.

نظريّه سوّم که حق است اين است که کرامات مزبور از خود مريم است؛ ولی دليل بر نبوّتش نيست؛ زيرا کرامت به نبوّت اختصاص ندارد؛ بلکه هر کس به مقام ولايت رسد می تواند کارهای خارق العاده کند. (تسنيم)

امام باقر (ع) فرمود: اوصياء محمّد (ص) محدَّث اند. (كافي،‌ باب ائمّه محدّث اند، حدیث 1)

امام صادق (ع) فرموده:‌ علي (ع) محدَّث بود، سلمان هم محدَّث بود. محدَّث كسي است، كه مَلَك به سوي او مي آيد و در قلبش آنچه خواهد القاء می كند. (كافي،‌ باب ائمّه محدّث اند، حدیث 4)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر