تفسیر قرآن

بعد از اين که فرمود: «بعضی از يهود و نصارا و مشركان، كه با پيامبر اسلام (ص) به ستيز برخاسته اند، تسليم حق نيستند» با اشاره به بعضى از نشانه‏ های آن ها مي فرمايد: «کساني که پيوسته آيات الاهي را انكار مي كنند و پيامبران را به ناحقّ مي كشند و مردمي را كه به عدالت فرمان مي دهند به قتل مي رسانند، به عذابي دردناك بشارت ده.»

عدل گاهی مخفی است؛ ولی قسط عدالتِ روشن و آشکار است؛ از اين رو، به ترازو «قسط» می گويند؛ زيرا حق را در وزن کاملاً آشکار می کند. و قيام به قسط يعنی زندگی را بر اساس عدل در حق خود و ديگران سامان دادن؛ بنابراين، آمر به عدل خود نيز عادل است.

چنان که خداوند فرموده است: «لِمَ تَقولونَ ما لاتَفعَلون: چرا چيزی می گوييد، که عمل نمی کنيد؟ (آل عمران 110) و فرموده: «اَتَأمُرونَ النّاس بِالبِرِّ وَ تَنسَونَ اَنفُسَکُم: آيا ديگران را به نيکی دعوت می کنيد و خود را فراموش می کنيد؟» (صف 2)

پيامبر اکرم (ص) فرمود: كسي در قيامت از همه عذابش بيشتر است كه پيامبر و يا مردي را كه امر به معروف و نهي از منكر مي كند، بكشد. و بعد تلاوت این آیه فرمود: بني اسرائيل در يك ساعت 43 پيامبر را كشتند، پس 112 نفر از عبّاد بني اسرائيل قيام كردند و آنان را امر به معروف و نهي از منكر کردند و آنان بي شرمانه آن ها را هم كشتند. (مجمع و درّ منثور)

هر چند کسانی از بنی اسرائيل که پيامبران و آمرين به معروف را کشتند در زمان پيامبر اسلام (ص) نبودند، ولی چون زنده ها به کار نياکان خود راضی بودند، خداوند آن ها را هم شريک جرم نياکانشان می داند؛ چنان که آنان که امروزه بنی اميّه و بنی عباس را که ائمّه ی اهل بيت (ع) به شهادت رساندند، تقبيح نمی کنند و حاضر نيستند بيزاری خود را با لعن و نفرين بر آن ها اظهار دارند، شريک جرم آن ها می باشند.

آوردن آمران به عدالت و دعوت كنندگان به معروف و حق در رديف پيامبران، نهايت اهتمام اسلام به عدالت و معروف و حق است.

تعليم کتاب و حکمت و فقه و سخنرانی و موعظه هيچ يک امر به معروف و نهی از منکر نيستند؛ چون هيچ کدام از اين ها نه شهادت در پی دارند و نه واجب اند؛ بلکه اين امر به معروف و نهی از منکر است که هم واجب است و هم احياناً شهادت در پی دارد.

«يَکفُرون» و «يَقتُلون» به صورت فعل مضارع نشان می دهد که یهود کفر ورزيدن و کشتن انبيا و آمران به معروف را همواره انجام می داده اند.

اين آيه هشدارى به مسلمانان است، كه مبادا شما هم مثل يهود به هنگام اجراى قوانين قرآن، از دستورات الاهى رويگردان باشيد و ميان مردم تبعيض قائل شويد.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر