تفسیر قرآن

خداوند بعد از بيان يگانگى معبود، به يگانگى دين پرداخته و خطاب به دين باوران مي فرمايد: «دين واقعي و صد در صد درست نزد خدا دين اسلام است، که هم جامع همه نيازهاي بشر است و هم تحريف نيافته است؛ بنابراين، اختلافي که صاحبان اديان آسماني چون يهودي و مسيحي و زردشتي و غيره دارند، انگيزه شان طغيان و ظلم و حسد است، نه جهل و بي خبري.

چون هر کسي که اندکي دقّت نمايد، به روشني حقّانيّت اسلام و برتري آن را بر ساير اديان را مي يابد.

بنابراين، کسي که آيات خدا را تکذيب کند و به حقّانيّت اسلام ايمان نياورد، با سرعت به حسابش رسيدگي كرده، در دنيا و آخرت كيفرش را مي دهد. در دنيا او را ذليل و رسوا مي كند و در آخرت او را به آتش دردناك عذاب خواهد كرد.

اصول اديان آسمانی يکی است؛ هر چند با تکامل و توسعه جامعه، هر زمان نيازمند قوانين جديدی است؛ و از آنجا که در دين اسلام هيچ نکته ناگفته ای که مورد نياز بشر باشد وجود ندارد؛ دين خاتم است و هيچ لزومی به آمدن پيامبر و شريعت جديدی نيست.

این آیه در واقع می فرماید: دين نزد خداى سبحان يكى است و آن اسلام است و او بندگانش را جز به پيروى از همان دين امر نكرده و اسلام تسليم حق شدن و به عقايد حق معتقد گشتن و اعمال حق انجام دادن است.

اختلافى هم كه در شريعت‏ها هست از نظر كمال و نقص است و معناى جامع همه آن ها تسليم شدن به خدا در انجام شرايعش و اطاعت او در آنچه كه در هر عصرى با زبان پيامبرش از بندگانش مى‏ خواهد.

يهود در مورد جانشين موسى (ع) به اختلاف پرداختند، مسيحيان در امر توحيد و آلوده ساختن آن به شرك و تثليث اختلاف کردند و هر دو در مورد دلايل نبوّت پيامبر اسلام (ص) كه در كتب آن ها آمده، اختلاف کردند، گروهى پذيرا شدند و گروهى انكار كردند.

ولی هر چند دين و خطوط کلّی آن نزد خدا يکی و آن اسلام است؛ هر چه بشر در طول تاريخ حرکت تکاملی کرده، خطوط کلّی دين هم دقيق تر شده است. چنان که معارف توحيدی آن گونه که در قرآن آمده، در تورات و انجيل نبوده است و نيز معارف بلندی که در کلمات عترت هست، در کلمات وارثان و حوّاريّون پيامبران پيشين ديده نمی شود.

«آيات الله» در اين آیه تمام آيات الاهى و براهين او و كتاب هاى آسمانى است و حتّىٰ احتمالا آيات تكوينى الاهى را نيز شامل مى‏ شود.

امام علي (ع) فرمود: كسي را با خاندان رسالت نتوان قياس كرد، عترت پيامبر (ص) اساس دين‌ و ستون هاي استوار يقين اند. شتاب كننده بايد به آنان برگردد‌ و عقب مانده به آنان بپيوندد؛ زيرا ويژگي هاي حقّ ولايت به آنها اختصاص دارد‌ و وصيّت پيامبر (ص) به خلافت مسلمين و ميراث رسالت‌ به آن ها تعلّق دارد. هم اكنون كه حقّ به اهل آن بازگشت و دوباره به جايگاهي كه از آن دور مانده بود، بازگردانده شد. (نهج البلاغه،‌خطبه 2)

و اميرمؤمنان (ع) فرمود: اسلام همان تسليم است در برابر خدا‌ و تسليم همان يقين داشتن‌ و يقين اعتقاد راستين، و باور راستين همان اقرار درست و اقرار درست انجام مسئوليّت ها و انجام مسئوليّت ها همان عمل به احكام دين است. (نهج البلاغه، حكمت 125)

به نقل امام باقر (ع) على (ع) فرمود: «لَاَنسَبَنَّ الاِسلامَ نِسبَةً لَم يَنسَبها اَحَدٌ قَبلى: اَلاِسلامُ هُوَ التَّسليمُ، وَالتَّسليمُ هُوَ اليَقينُ، وَاليَقينُ هُوَ التَّصديقُ، وَالتَّصديقُ هُوَ الاِقرارُ، وَالاِقرارُ هَوَ الاَداءُ وَالاَداءُ هُو العَمَلُ‏: براى اسلام نسبى ذكر مى‏ كنم كه نه احدى قبل از من چنين تعريفى كرده و نه بعد از من، و آن اين است كه: اسلام عبارت است از تسليم، و تسليم عبارت است از يقين، و يقين عبارت است از تصديق، و تصديق عبارت است از اقرار، و اقرار واقعيتش ادا است، و ادا، عمل است.» (كافى 2/ 45)

امام باقر (ع) فرمود: منظور از اسلام در «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللهِ الإِسْلامُ»،‌ تسليم شدن به ولایت علي (ع) است. (مناقب ابن شهرآشوب 3/ 95)

اين معنا كه امام براى آيه كرده از باب ذكر روشن‏ترين مصداق است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر

سئوال: آیا شریعت اسلام کامل ترین شرایع آسمانی است؟