تفسیر قرآن

بعد از این که فرمود: «جز الله خدايی نيست و عللی که شما می بينيد جز واسطه هايی که خدا آفريده نيستند و از خود هيچ استقلالی ندارند» در اين آيه شاهدانی برای يکتايی خدا می آورد و می فرمايد: «خداوند سبحان که شاهدی عادل است با قيام به عدالت در جهان، گواه است که خدايی جز الله نيست؛ چون همه را در راه بازگشت به سوى خودش قرارداده، تا با استفاده از نعمت هايش با تلاش و تكامل به سويش برگردند. و اين شهادت را با فعل خودش، که همان نظام و هماهنگی اجزاء عالم است ادا می کند و چنان که در اين آيه آمده، با قولش هم ادا کرده و فرموده: «شَهِدَ اللهُ اَنَّهُ لااِلهَ اِلّا هُو».

اميرمؤمنان (ع) در دعاى صباح مى‏ فرمايد: «يا مَن دَلَّ عَلىٰ ذاتِهِ بِذاتِهِ»

آفتاب آمد دليل آفتاب گر دليلت بايد از وى رُخ متاب‏

بنا بر ظاهر آیه، شهادت خداوند در این آیه «قولى» است نه «عملى»؛ هر چند شهادت عملى خدا بر يكتايى و عدالتش نيز در جاى خود صحيح و حق است؛ زیرا نظام واحد حاکم بر جهان آفرينش و قوانين يكسان آن در همه جا، عملاً نشان از يکتايي آفريدگار و پروردگار جهان است.

اصولاً از آنجا که خدا همه جا هست: «هُوَ مَعَکُم اَينَما کُنتُم»؛ پس جايی برای خدای ديگری، که باشد، وجود ندارد؛ زيرا هر جا تعدّد هست، محدوديّت نيز هست، اگر به فرض جهان مادّی هم بی نهايت باشد، بيش از يکی نمى ‏تواند باشد.

و نيز اگر خدا شريكی ‏داشت ملائكه که امر خدا را در خلقت و تدبير اجرا مى‏ كنند او را می شناختند؛ ولى ملائكه شهادت به نبودن شريك داده، پس شريكی براى خدا نيست.

و بالاخره دانشمندان نیز از نظم و هماهنگي حيرت انگيز اجزا و موجودات جهان به طور قطع بر وجود و يکتايي خدا شهادت مي دهند.

البته گواهى فرشتگان و دانشمندان، جنبه عملى نيز دارد، زيرا آن ها تنها او را مى ‏پرستند و در برابر هيچ کس ديگر، سر تعظيم فرود نمى‏ آورند.

از آنجا كه «عدالت» همواره با «نظام واحد» است و نظام واحد، نشانه مبدأ واحد است، عدالت واقعى حاکم بر عالم آفرينش، دليل قطعی بر يگانگى آفريدگار آن است.

قرار گرفتن دانشمندان واقعى در رديف فرشتگان، امتياز آن ها را بر ديگران اعلام مى ‏كند چه آن ها در پرتو علم به يگانگى خدا كه بزرگ‏ترين حقيقت است معترفند.

امام باقر (ع) فرموده: «اولواالعِلم» انبيا و اوصيا اند، كه قيام به قسط مي كنند. (عياشي)

پيامبر اکرم (ص) فرموده: آموختن علم حسنه است و درس او تسبيح و بحث آن جهاد و آموختنش صدقه و يادآوري آن به كسي كه داند تقرّب به خداست. (ابوالفتوح)

درتفسير اهل بيت (ع) آمده: «اولواالعِلم» اميرمؤمنان (ع) است. (ابوالفتوح)

رسول اكرم (ص) فرموده: هر كه آيه : «شَهِدَ اللهُ...» را در شب بخواند، صداي او حجاب ها را كنار مي زند، تا به زير عرش رسد، آن گاه خداي تعاليٰ فرمايد: اين آيه را در نامه عمل او بنويسيد و همچنان تابد، كه ماه در ميان ستارگان. (ابوالفتوح)

پيامبر گرامى اسلام (ص) فرمود: «ساعَةٌ مِن عالِمٍ يَتَّكى عَلىٰ فِراشِهِ يَنظُرُ فى عِلمِهِ خَيرٌ مِن عِبادَةِ العابِدِ سَبعينَ عاماً: يك ساعت که دانشمندى بر بسترش تكيه كند و در اندوخته‏ هاى علمى خود مى‏ انديشد، بهتر از هفتاد سال عبادت عابد است. (مجمع البيان)

بعد از «قائِماً بِالقِسطِ» آيه را با «عَزيزٌ حَکيمٌ: دانا و توانا» ختم فرمود؛ زيرا قيام به عدالت نيازمند قدرت و حکمت است و تنها خداوندی که به هر چيز دانا و تواناست می تواند جهان هستی را با عدل و نظم و هماهنگی يک نواخت برقرار دارد.

بر خلاف ديگر قدرتمندان كه هر كجا احساس ابرقدرتی كنند، زور مى ‏گويند، خداوند ابر يكتايى است كه به پا دارنده‏ ى عدل است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر