تفسیر قرآن

چون قبلاً فرمود: «کافران می پندارند تكيه بر اموال و اولادشان آن ها را از خدا بی نیاز می کند» اين آيه در تکمیل آن مي فرمايد: «محبّت خواستني هاي دنيا كه عبارتند از: زن و فرزند و اموال فراوان از زر و سيم و اسبان ممتاز و چهارپايان و كشتزاران، در نظر مردم آراسته شده است؛ ولي اين ها بهره هاي زندگي دنياست‌ و فرجام نيكو نزد خداست».

در واقع اين آيه، به مؤمنين می فرمايد: اگر به زندگى حلال دنيا قناعت كنند و از لذّات نامشروع و هوس ها و ستم به ديگران بپرهيزند، خدا لذّاتى برتر و بالاتر در جهت مادّى و معنوى، كه از هر گونه عيب و نقص پاك و پاكيزه است، نصيب آن ها خواهد كرد.

زينت بودن چيزى، غير از دلبستگى به آن است. در اين آيه از دلبستگى شديد به لذّات «حُبُّ الشَّهَواتِ» انتقاد شده است.

بعضي از مردم به زن و ميل جنسي بسيار علاقه دارند، بعضي همچون روستائيان به داشتن پسران بسيار، عدّه اي همّتشان در جمع مال و ثروت است، بعضي به اسب و گاو و گوسفند و شتر علاقه دارند، بعضي به داشتن ملک و باغ و خانه علاقمندند و بعضي در چند قسم از امور فوق.

ابتدا شهوت زنان ياد شده، که نقش مهم‏ترى در جلب افكار دنياپرستان دارند،‌ آن گاه شهوتِ داشتنِ فرزند، سپس شهوت مال و ثروت،‌ بعد دوستي اسب هاي ممتاز و چارپايان و امروزه ماشين هاي آخرين سيستم و هواپيماهاي شخصي‌ و بالاخره دوستي باغ و كشتزار.

امين الاسلام طبرسي مي گويد: راز تقدّم زنان آن است، كه فتنه به وسيله آنان اعظم است. چنان كه پيامبر اكرم (ص) فرموده: من پس از ارتحالم فتنه اي زيانبارتر به حال مردان از زنان واننهادم و نيز آن حضرت فرمود: زنان ريسمان شيطان اند. (مجمع)

اميرمؤمنان (ع) فرموده: «اِنَّ النِّساءَ هَمُّهُنَّ زينَةُ‌ الحَياةِ الدُّنيا وَالفَسادُ فيها: همّت زنان آرايش زندگي دنيا و فساد در آن است. (نهج البلاغه،‌ خطبه‌ 153)

امام صادق (ص) فرموده: مردم در دنيا و آخرت به لذّتي بالاتر از لذّت زناشوئي بهره مند نشدند (تفسیر عياشي) و اين نسبت به شهوات ديگري است، که متعلّق به جسم اند؛ امّا لذّتي که مؤمن از راز و نياز با خدا و يا حتّیٰ از تحصيل علم مي برد، از مورد کلام امام خارج است.

بعضي گفته اند: فاعل «زُيِّنَ» خداست؛ ولي شأن خدا اجلّ است که بندگانش را به راهي وادارد، که از راه خودش دور شوند؛‌ بلكه فاعلش شيطان است؛ چنان که فرموده: «زَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيطانُ ماكانوا يَعمَلونَ: شيطان اعمال آن ها را در نظرشان زينت داد». (انعام 4/43) و فرموده: «إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ: چون شيطان کارشان را برايشان زينت داد.» (انفال، 48)

ثانياً، مقام آيه مقام مذمّت كفّار است، كه به لذائذ مادّى از مال و اولاد اعتماد نموده و شيطان اين انحراف را در نظرشان جلوه داده و در نتيجه خود را از خدا بى ‏نياز دانستند.

خدا اجازه چنين فتنه ‏گري هايى را به شيطان داده، تا مسأله آزمايش بندگان تكميل گردد و زمينه تربيت بشر فراهم شود، هم چنان كه فرمود: «وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ، فَلَيَعْلَمَنَّ اللهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ: ما کسانی را که پيش از آن ها بودند آزموديم، تا علم خدا در باره کسانی که راست می گويند و دروغ می گويند، تحقّق يابد». (عنکبوت 3)

آری، شيطان دنيا را زينت کرده و انسان را وسوسه می کند، که بدان مشغول شود: «اَلخَنّاسِ الَّذِی يُوَسوِسُ فی صُدورِ النّاسِ» و عامل داخلی شيطان در انسان هم نفس امّاره ی اوست: «اِنَّ النَّفسَ لَاَمّارَةٌ بِالسّوءِ.» (محمّد (ص) 25)؛

ولی مؤمنان راستين و در رأس آن ها معصومان يعنی انبيا و اوليا (ع) از آسيب وسوسه ی شیاطین محفوظ اند؛ چه هر وقت آنان را وسوسه کنند تا آن ها را فريب دهند، به ياد خدا افتاده و به گناه آلوده نمی شوند: «اِنَّ الَّذينَ اتَّقَوا اِذا مَسَّهُم طائِفٌ مِنَ الشَّيطانِ تَذَكَّروا فَاِذا هُم مُبصِرونَ: آنان که تقوا دارند هرگاه وسوسه ای از شیطان بدان ها رسد، با یاد خدا در دم بینا می شوند.» (اعراف 7/٢٠١)

خداوند هم فرموده: «مَن حَرَّمَ زينَةَ ٱللهِ الَّتي اَخرَجَ لِعِبادِهِ وَالطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزقِ: چه كسي زينت الاهي و روزي هاي پاك را كه خدا براي بندگانش پديد آورده،‌ حرام كرده است؟» (اعراف 7/32)

و پيامبر اکرم (ص) فرموده: اُحِبُّ مِن دُنياكُم ثَلاثًا: ألطِّيبُ وَالنِّساءُ وَ قُرَّةُ عَيني فِي الصَّلاةِ: از دنياي شما سه چيز دوست دارم: بوي خوش، زنان و نور چشم من در نماز است. (وسائل 2/143)

این سخن های همچو مار و کژدمت مار وکژدم گردد و گیرد دمت

مؤمن چيزی را که بازيچه است به بازی نمی گيرد، حتّیٰ خوردن و خوابيدن او به قصد زنده ماندن و عبادت کردن پروردگار است و هيچ گاه با غافل شدن از خدا معصيتش نمی کند.

چنان که پيامبر اکرم (ص) به ابوذر فرمود: «خور و خواب خود را نيز برای خدا قرار ده.» (بحار 74/82)

امام صادق (ع) به امام کاظم (ع) فرمود: «بِاَبی وَاُمّی مَن لايَلهو وَلايَلعَب: پدر و مادرم فدای کسی که بازی و سرگرمی نمی کند.» (بحار 48/107)

و اميرمؤمنان (ع) فرمود: «مَن لَهِجَ قَلبُهُ بِحُبِّ ٱلدُّنيا التاطَ قَلبُهُ مِنها بِثَلاثٍ:‌ هَمٍّ لايُغِبُّهُ‌ وَ حِرصٍ لايَترُكُه‌ وَ اَمَلٍ لَايُدرِكُهُ:‌ آن كس كه دلش با دنيا پرستي پيوند خورد،‌ همواره جانش گرفتار سه مشكل است: اندوهي رها نشدني،‌ حرصي جدا ناشدني و آرزويي نايافتني». (نهج البلاغه،‌ حكمت 228)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر