تفسیر قرآن

و براي اين كه كسي نپندارد مي تواند بدون اذن خدا به آياتش كفر ورزد و در نتيجه اراده اش را بر اراده خدا تحميل كند، ضمناً به گوشه‏ اى از علم و قدرت خدا و در حقيقت شاهكارش يعنی آفرينش انسان اشاره كند، مى ‏فرمايد: اين خداست، كه با قضا و قدر حكيمانه ی‌ خويش نطفه ی شما را در ارحام مادران صورتگري مي كند، تا هر كس بخواهد به اختيار خود ايمان آورد و هركس خواست به اختيار خودش كفر ورزد و آن گاه مطيعان را پاداش و كافران را كيفر دهد.

و از آنجا که آفريدن و پرورش دادن تنها از آنِ خداوند شكست ناپذير حكيم است؛ پس چرا بعضي چون عيسيٰ بايد معبود گیرند، که خود مانند ساير مخلوقات در تمام مراحل هستي نيازمند خداوندند؟

زيبنده ستايش، آن آفريدگارى است كارد چنين دل‏آويز نقشى ز ماء وطين‏

صورت‏ بندى انسان در شكم مادر و نقش بر آب زدن در آن محيط ظلمانى به راستى شگفت‏ آور است، مخصوصاً با آن همه تنوّعی كه از نظر شكل و صورت و جنسيّت و انواع استعدادهاى متفاوت و صفات و غرايز مختلف، که انسان ها دارند.

امام باقر (ع) فرموده: چهل روز بعد از آن که نطفه مرد در رحم زن قرار گرفت، به صورت «علقه» در مي آيد، چهل روز بعد به صورت «مضغه» و چهل روز بعد به صورت گوشتي که رگ هاي مشبّک و تو در تو داخل آن است.

بعد خدا دو فرشته مي فرستد و در او روح و حيات و بقا مي دمند و گوش و چشم و ساير جوارح و آنچه در داخل شکم لازم دارد، ترتيب مي دهند. بعد از آن به امر خدا يکي از آن دو فرشته به پيشاني مادر طفل نگاه کرده مي خواند و ديگري طبق آن شکل و قشنگي و مرگ و سعادت و شقاوت و ساير امور مربوط به شئون آن طفل را مي نويسد؛ ولي در تمام نوشته ها براي خداوند حقّ «بداء» و بازگشت مسجّل مي دارند. (صافي)

از آن رو، مي فرمايد: «از روي پيشاني مادر پيشاني بچّه را مي-نويسند» که ارتباط بچّه با پدرش قطع شده و تنها با مادرش ارتباط دارد. و از آن رو، فرمود: «در تمام نوشته هاي خود براي خدا حقّ «بداء» و بازگشت مسجّل مي دارند» که هر چند بچّه طبق قانون وراثت تا حدود زيادي سرنوشتش به وسيله ی پدر و مادرش تعيين مي شود؛ ولي امور ديگر و مهم تر از همه، اراده و اختيار خود شخص در سرنوشتش بسيار مؤثّرند؛ از اين رو، ممکن است به جاي بعضي از نوشته هاي آن دو فرشته در پيشاني طفل، حوادث ديگري برايش پيش آيد.

معنای سعادت سعيدان و شقاوت شقيان در رحم مادر هم که در احاديث آمده» (توحيد ص 356) اين است که خداوند عالم الغيب وَالشّهاده» می داند جنين درون شکم مادر، وقتی به دنيا آمد و بزرگ شد، به اراده خود راه هدايت و صلاح در پيش می گيرد يا طريق ضلالت و گمراهی.

امام صادق (ص) فرمود: چون خدای تعالیٰ اراده خلق کسی کند، همه صورت هايي که بين او و پدرانش تا آدم است، جمع می کند، سپس او را به صورت يکی از آن ها خلق می کند؛ پس کسی نگويد: اين بچّه نه شبيه من است و نه شبيه هيچ يک از پدرانم. (تفسیر تسنيم به نقل از علل)

قرآن كريم براي سوق دادن مردم به غيب، حوادث جهان و نيز هدايت را به ملائكه نسبت مي دهد؛ و برعكس، شقاوت و ضلالت را از شياطين مي داند؛ و با اين وجود، همه آن ها را به ذات اقدس الاهي چنان كه سزاوار حضرت اوست، منسوب مي کند.

ضمناً اين آيه زمينه را برای ذکر داستان ولادت خارق العادّه عيسيٰ (ع) هموار می کند و بيان می دارد، که او هم نظير ساير مردم، خدا او را در رحم مادرش صورتگری کرد و قهراً او نمی تواند مانند صورتگر خود يعنی خدا، خدا باشد.

بنا بر ذکر «عزيز» و «حکيم» منشأ تصوير انسان، عزّت و توانمندی حقّ ٰتعالیٰ است و سرّ تصوير هر کسی به صورتی خاصّ، از حکمت اوست.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر