تفسیر قرآن

«خداوند تورات و انجيل را پيش از آن براي هدايت مردم فرستاد و فرقان را نازل كرد؛ پس هر كس به اختيار خود ايمان آورد، به پاداش عمل خود مى‏ رسد و هر كس هم كفر ورزد او نيز به كيفر رفتارش خواهد رسيد

از آنجا كه بعد از گواهي فطرت و عقل بر درستي وحي الاهي، انسان بايد آن را بپذيرد، در اين آيه مي فرمايد: «براي كساني كه به آيات خدا كافر شدند، عذاب شديدي در دنيا و آخرت است؛ و خدا پيروزمندی داد ستاننده است؛ يعنی در تهديداتش جای ترديد نيست».

فرقان در اين آيه يا قرآن است، يا آن دسته آياتي که در آن ها حلال و حرام و مسائل فردي و اجتماعي ذکر شده، يا دلايل قطعيّه اي که پيامبر اسلام (ص) در احتجاج با نصاراي نجران به کار برده و يا عقل آدمي است، که وسيله ی تميز بين حقّ و باطل است؛ ولي از آنجا که فرقان در اين آيه مطلق به کار برده شده، بايد گفت: شامل همه موارد فوق است.

بعد از بيان حیّ و قيّوم بودن خدای تعالیٰ برای ساير موجودات، در دو آيه يکی از مظاهر حیّ و قيّوم بودن او را، که فرستادن قرآن و تورات و انجيل برای حيات بخشی و هدايت انسان هاست، بيان فرموده است.

پيامبر اکرم (ص) فرموده: برخلاف تورات و انجيل و زبور كه يك جا نازل شده اند، قرآن فرقان ناميده شده،‌ كه آيات و سوره هايش جداگانه در غير الواح نازل شده است. (تفسير لاهيجي)

و امام صادق (ع) فرموده: قرآن همه ی كتاب است و فرقان آن آيات محكمي هستند، كه عمل بدان ها واجب است. (صافي)

گفته اند: تنزيل به معنای فرود آمدن تدريجی و انزال به معنای فرود آمدن دفعی است؛ ولی قرآن کريم هم انزال را در امور تدريجی به کار برده است، مانند: «اَنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً» (رعد 17) چون نزول باران تدريجی است؛ و هم در امور دفعی، مانند آيه: «لَولا اُنزِلَ عَليهِ القُرآنُ جُملَةً واحِدةً» (فرقان 32). قرآن کريم نيز از آن جهت که کلام است و کلام تدريجی است، اطلاق لفظ تنزيل بر آن صحيح است؛ و از آن رو، که کتاب است، اطلاق انزال بر آن صحيح است.

قرآن کريم برای همگان فرقان است و برای مؤمنين فرقان علمی و عملی؛ چون با آموختن قرآن کریم، هم از نظر عقل و استدلال دارای قدرت تشخيص می شوند و هم از نظر کشف و شهود بينا می گردند.

بعضی پنداشته اند عذاب کافران فقط در قيامت است؛ در حالی که آنها در اين دنيا هم پيوسته در عذابند؛ زيرا از آنجا که انسانِ دنياپرست و مادّی كه متخلّق به اخلاق خدايی نشده، تنها كاميابی های مادّی را سعادت می داند، تمام توانش را در به دست آوردن هر چه بيشتر مال و فرزند و جاه و مقام و قدرت به کار می گيرد. تا اين ها را ندارد، از نداشتن آن ها حسرت می خورد و چون به آن ها رسيد در می يابد، که نه، آن طور که او می پنداشته نيستند، بلکه هر لذّتی اَلَم ها و ناراحتی های فراوان همراه دارد.

امّا از نظر اسلام و قرآن كريم بعضی از نعمت های دنيا مانند علم تنها مايه سعادت روح آدمی است و بعضی نعمت ها مانند مال و فرزندی كه او را از ياد خدا باز ندارد، مايه سعادت روح و جسم انسان اند.

همچنين بعضی از حوادث تلخ مانند شهادت در راه خدا و انفاق مال و ساير امكانات در اين راه كه اين نيز از سعادت آدمی است؛ و امّا آنچه كه خوش‏آيند جسم و مضر به روح آدمی است، يا هم برای روح انسان مضرّ است و هم برای جسمش، مايه ی شقاوت آدمی و عذاب اوست.

خدا عزيز است: چون خدايى است كه هيچ حاكمى جز او نيست، تا خدا را در حكمش مقهور خود سازد و داراى انتقام است؛ زیرا اوّلاً امور بندگان بر او پوشيده نيست و ثانياً هيچ مخلوقى نمى‏تواند در عمل خود و كفرش از تحت اراده و مشيّت او خارج شود.

کفر به آيات الاهی، شامل آيات تشريعی و تکوينی هر دو است.

انتقام خدا هم براي قضاوت وعدالت بين بندگان است، نه براي جبران زياني كه به او زده اند و نه براي تشفّي خاطرش، که نافرمانی او کرده اند.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر