تفسیر قرآن

در پايان اين سوره، که در باره ی مسائل مختلفی چون نماز، روزه، زکات، حجّ، جهاد و انفاق بود و نيز بعد از بيان کتمان شهادت در آيه ی قبل، می فرمايد: آنچه در آسمان ها و زمين است از جمله افکار و نيّات شما مُلک و مِلک خداست؛ پس اگر آنچه در دل داريد، خواه آن را عيان كنيد يا نهان داريد، خدا شما را بدان محاسبه مي كند؛

پس هر كه را خواهد ببخشد (و شايسته بداند) مى‏ بخشد و هر كه را بخواهد (و مستحق ببيند) عذاب كند؛ و خدا بر هر كار تواناست». هم نسبت به همه چيز آگاهى دارد و هم قادر است لايقان و شايستگان را پاداش دهد و متخلّفان را كيفر دهد.

بعضي از افکار و عقايد خود گناهند، همچون حسد، دشمني مؤمن و شرک و عملی چون انفاق گاه براى خداست وگاه براى ريا و شهرت.‏ بعضي از افکار چون فکر دزدي و زنا تا به مرحله عمل در نيايند، گناه محسوب نمي شوند؛ هر چند باز هم چنين کسانی همچون کسي نيستند، که اصلاً چنين قصدهايي نکرده است.

پيامبر اکرم (ص) فرموده: حق تعاليٰ از امّت من در گذشته و بخشيده است: آنچه نفس انسان بدان حديث کند، مادام که نگفته باشد يا بدان عمل نکرده باشد. (منهج)

رسول خدا (ص) فرموده: هر درد و رنج و گرسنگي که به مؤمن رسد و او را غمگين سازد، خداي تعاليٰ آن را به کفّاره ی گناهانش مي گذارد. (ابوالفتوح و منهج الصّادقین)

«علامه طباطبائى» مى ‏فرمايد: حالات قلبى انسان دو نوع است: گاهى خطور است كه بدون اختيار چيزى به ذهن مى ‏آيد و انسان تصميمى بر آن نمى‏ گيرد كه آن خطور گناه نيست، چون به دست ما نيست؛ امّا آن حالات روحى كه سر چشمه‏ اعمال بد انسان مى‏ شود و در عمق روان ما پايگاه دارد، مورد مؤاخذه قرار مى‏ گيرد. (الميزان)

و در خبر است: روز قيامت بنده اي که حجّ نکرده مي بيند، که در نامه عملش انجام فريضه ی حجّ نوشته شده است. عرض مي کند: بار خدايا، در ديوان تو که اشتباه نيست، ولي من حجّ نکرده ام.

خطاب آيد حجّ نکردي؛ ولي فلان روز، که قافله حجّ به راه افتاده بودند، که به حجّ روند، تو اشک در ديده گرداندي و گفتي: کاش من هم استطاعت داشتم با اين ها به حجّ مي رفتم. من دانستم، که تو راست مي گوئي، برايت حجّ نوشتم. (ابوالفتوح)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر