تفسیر قرآن

اين آيه چند حکم ديگر دَين را بيان مي كند:

16 ـ اگر به نويسنده دسترسي نبود، مديون چيزي به عنوان گرو نزد طلبکار بگذارد.

17 ـ آن گرو بايد حتماً در اختيار طلبکار باشد. (فَرِهانٌ مَقبوضَهٌ).

در حديث است: پيامبر اكرم (ص) زره خود را به عنوان گروگان نزد شخص غير مسلمانى گذاشت و مبلغى وام از او گرفت. (ابوالفتوح و مراغی)

18 ـ اگر طلبکار به بدهكار اطمينان نمود و گروي از او نگرفت، بدهکار هم بايد امين بودنش را اثبات کند وحقّ طلبکار را به موقع ادا کند.

19 ـ شاهد جرياني بايد به هنگام نياز شهادت دهد؛ و اگر کتمان شهادت کند، گناه کرده: (فَاِنَّهُ آثِمٌ قَلبَهُ). البتّه شهادت واجب کفايي است؛ ولی اگر به اندازه کافي عدّه اي شهادت دادند، تکليف از بقيّه ساقط است.

20 ـ و بالأخره در پايان براي رعايت امانت و حقوق يکديگر، قرآن كريم هشدار مي دهد، که شهادت را کتمان نکنيد و هر که آن را کتمان کند، قلبش گناهکار است و خداوند به آنچه انجام می دهيد آگاه است.

پيامبر اکرم (ص) فرمود: از قرض بپرهيزيد، که موجب خواري روز و غم شب است. (منهج)

اميرالمؤمنين (ع) پس از جنگ بصره روزي «عبدالله نوفل التيمي» را ديد زرهي پوشيده، فرمود: اين زره من است و به قولي اين زره طلحه است. وي انکار کرد و گفت به نزد قاضي برويم که شريح است و از طرف شما فرمان يافته است. و چون جريان را نزد شريح مطرح کردند، وي از علي (ع) گواه خواست.

آن حضرت امام حسن (ع) را بياورد تا گواهي داد. شريح گفت: به يک گواه حکم نمي کنم. قنبر را هم بياورد. گفت: به گواه بنده حکم نمي کنم. اميرمؤمنان (ع) فرمود: چه بد حاکمی هستي، در اين حکم سه بار جَور کردي:

اوّل آن که از امام گواهي خواستي و حال آن که امام معصوم است و از او گواه نطلبند.

دوّم گفتي به گواهي حسن اکتفا نکنم و حال آن که پيامبر (ص) به گواهي خزيمة بن ثابت بدون طلب گواه ديگر حکم کرد و او را «ذوٱلشّهادتين» خواند.

سوّم گفتي به گواهي بنده حکم نمي کنم و نداني که گواهي بنده براي مولايش مقبول است و عليه مولايش قبول نيست؛ و ندانستي که رسول خدا (ص) به گواهي من تنها حکم نمود، روزي که عليه خالد بن وليد حکم دادم و فرمود که گواهي مرد قرشي برابر هفت مرد غير قرشي وگواهي علي (ع) برابر هفت قرشي است. آن گاه فرمود: شريح، به خدا قسم، بعد از اين نبايد ميان دو کس حکم کني، مگر آن که مرا از آن خبر دهي. (ابوالفتوح و منهج)

قرار گرفتن جمله ‏هاى: «وَاتَّقُوا اللهَ» «وَ يُعَلِّمُكُمُ اللهُ» در كنار يكديگر نشان می دهد، كه تقوا و پرهيزكارى و خداپرستى اثر بزرگی در آگاهى و روشن‏ بينى دارند.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر