تفسیر قرآن

در اين آيه خداوند در باره چگونگى انفاق از نظر آشكار و پنهان بودن مى‏ فرمايد: اگر صدقه ها را آشکار کنيد، کار خوبی است؛ و اگر پنهانشان داريد و آن ها را به تهي دستان دهيد، برايتان بهتر است و پاره ای از گناهانتان را می پوشاند و خدا از آنچه می کنيد آگاه است.

«اِن تُبدوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمّا هِیَ» يعنی در صورتی که هدف خدا باشد، آشکارا صدقه دادن اشکالی ندارد.

از امام صادق (ع) سؤال شد: کسی کار خيری می کند و از اين که ديگری او را می بيند، خوشحال می شود. امام (ع) فرمود: اشکالی ندارد؛ هر انسانی دوست دارد، که کار نيکش در ميان مردم آشکار گردد؛ البتّه مشروط بر اين که اين کار نيکو را به خاطر آشکار شدن در ميان مردم انجام ندهد. (الکاشف)

«وَ يُكَفِّرُ عَنكُم مِن سَيِّئاتِكُم». از کلمه «مِن» بر مي آيد، که انفاق تنها سبب آمرزش قسمتي از گناهان مي شود؛ يعني به ميزان اخلاص و مقدار انفاق بستگي دارد.

صدقه پنهان به اخلاص نزديک تر است و گاهي برای محفوظ ماندن آبروی کسی لازم است.

صدقه آشکار هم اگر واجب باشد، گذشته از تشويق مردم به انفاق، رفع تهمت به عمل نکردن به اين واجب می کند؛ و اگر مستحب باشد، نوعی تبليغ عملی است. به هر حال انفاق سبب می شود که فقرا به نوايي رسند و خطر طغيان آن ها عليه اجتماع از بين رود.

«و اللهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ» يعنی خدا به آنچه از پنهان و آشکار انفاق مى‏ كنيد، همچنين از نيّات شما كه اظهار و اخفاى انفاق را به چه منظورى انجام مى‏ دهيد، آگاه است.

پيامبر اکرم (ص) فرموده: خداي تعاليٰ روز قيامت هفت کس را در سايه عرش خود سايه دهد، روزي که سايه اي جز سايه عرش خدا نيست: امام عادل؛ جواني که در اطاعت خدا پرورده شود؛ او را که دل به مسجد باشد؛ دو نفر که براي خدا با يکديگر دوستي نمايند؛ مردي که زن زيبايي او را به خود دعوت به فحشا کند و او به خاطر خدا قبول نکند؛ کسي که چنان پنهاني صدقه دهد، که اگر دست راستش صدقه دهد دست چپش از آن با خبر نشود؛ و کسي که در خلوت ياد خدا کند و از ترس خدا بگريد. (تفاسير منهج و ابوالفتوح)

پيامبر اکرم (ص) فرمود: «صَدَقَةُ السِّرِّ تُطفى غَضَبَ الرَّبِّ وَ تُطفِى الخَطيئَةَ كَما يُطفِى الماءَ النّار: صدقه پنهاني غضب پروردگار را فرو مي نشاند؛ همان طوري که آب آتش را فرو مي نشاند. (تفسير مجمع)

امام صادق فرموده: زکات و صدقه ی واجب را به طور آشکار انفاق کنيد و صدقات مستحبّ اگر مخفي باشد بهتر است. (مجمع و منهج)

على بن الحسين (ع) از رسول خدا (ص) روايت كرده، كه فرموده: خداى تعالىٰ صدقه شما را رشد مى‏ دهد، همان طور كه شما فرزند خود را تربيت مى‏ كنيد، به طورى كه صدقه شما آن قدر بزرگ شود، كه كوهى چون احد گردد. (تفسير عياشى)

اين آيه دلالت دارد، که صدقه بر غير مسلمان جايز است، خواه اين صدقه مستحب باشد يا واجب؛ ولی سخن پيامبر اکرم (ص): «من مأمور شده ام، که از ثروتمندان شما صدقه بگيرم و به نادارانتان بدهم» اين آيه را تخصيص می زند و بيان می دارد، که تنها دادن صدقه مستحب به کافر جايز است نه صدقه واجب. (الکاشف)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر