سوره بقره - آیه 267 - جزء 3
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الْأَرْضِ ۖ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ
معنای آیه
ای اهل ایمان! از پاکیزه های آنچه [از راه داد و ستد] به دست آورده اید، و آنچه [از گیاهان و معادن] برای شما از زمین بیرون آورده ایم، انفاق کنید و برای انفاق کردن دنبال مال ناپاک و بی ارزش و معیوب نروید، در حالی که اگر آن را به عنوان حقّ شما به خود شما می دادند، جز [با] چشم پوشی [و دلسردی] نمی گرفتید و بدانید که خدا، بی نیاز و ستوده است.
تفسیر قرآن
بعد از بيان انفاق هاي مورد رضايت خدا و انفاق هايي که مورد رضايت خدا نيستند، مي فرمايد: اي مؤمنين، از بهترين اموالي كه به دست آورده ايد و نيز از آنچه از زمين برايتان بيرون آورده ايم، انفاق كنيد؛ و چيزهايي را كه خودتان جز با اكراه آن را نمي پذيريد، براي انفاق كردن منظور نكنيد؛ و بدانيد، كه خدا بي نياز و ستوده است.
انفاق اموال پست و بى ارزش از يك سو تحقيرى است نسبت به نيازمندان و از سوى ديگر سوء ادبى است نسبت به مقام شامخ پروردگار؛ زيرا براى تقرّب به ذات پاك اوست.
امام باقر (ع) فرمودند: بعضى از مسلمانان درآمدهاى حرامى مانند ربا صرف فقرا مى كردند، اين آيه آنان را از اين کار نهى نمود. (تفسير برهان)
امام صادق (ع) فرموده: چون بعضي خرماهاي درجه دوّمي براي فقرا مي آوردند، اين آيه نازل شد و آن ها را از اين کار منع کرد. (عياشي)
امام صادق (ع) فرمود: اين آيه در باره جمعى نازل شد كه در جاهلیّت ثروت هايى از طريق ربا جمع كرده بودند و از آن در راه خدا انفاق مى كردند. خداوند آنها را از اين كار نهى كرد و دستور داد از اموال پاك و حلال در راه خدا انفاق كنند. (مجمع البيان)
امام على (ع) فرمود: چون بعضی به هنگام انفاق خرماهاى خشك و كم گوشت و نامرغوب را با خرماى خوب مخلوط مى كردند و بعد انفاق مى نمودند، خداوند در این آیه به آنها فرمود از اين كار بپرهيزند.
اين شان نزول ها با هم منافات ندارند و ممكن است بعضی ناظر به پاكى معنوى و بعضى ناظر به مرغوبيت مادى و ظاهرى باشند.
«حميد» مي رساند، خدا در عين بي نيازي، از مردم ستايش مي كند.
«ماکَسَبتُم» به درآمدهاي تجاري و «مِمّا اَخرَجناکُم مِنَ الاَرضِ» به درآمدهاي کشاورزي اشاره دارند.
رسول خدا (ص) فرموده: نُه دهم روزي در تجارت است. (مجمع)
و رسول خدا (ص) فرمود: هرکس درختي بنشاند، هر آدمي يا چارپايي يا پرنده اي از آن بخورد، براي کارنده درخت، صدقه نويسند. (منهج)
اصولاً انفاق اموال پست و کم ارزش هم تحقیر مؤمنان است و هم سوء ادب نسبت به مقام شامخ پروردگار.
«طيبات: پاكيزه ها» هم پاكيزگى ظاهرى را مى رساند و ارزش داشتن براى مصرف، و هم پاكيزگى معنوى، يعنى اموال شبه ناك و حرام زيرا افراد با ايمان از پذيرش همه اينها كراهت دارند، و جمله" إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ" شامل همه مى شود و اين كه بعضى از مفسران آن را منحصر به يكى از اين دو دانسته اند صحيح به نظر نمى رسد.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر