تفسیر قرآن

بعد از اشاره‏ به ايمان و كفر، به وضع مؤمنان و كافران از نظر راهنما و رهبر می پردازد و مى فرمايد: خدا سرپرست مؤمنين است، آن ها را از تاريکي هاي کفر، يعني هواها، جهل ها و بدعت ها بيرون مي آورد و به نور ايمان که برنامه سعادت بخش اسلام و قرآن كريم است، هدايت مي کند؛ امّا کساني که كافرند سرپرستشان طاغوت است، آن ها را از نور عقل و فطرت به ظلمت هاي کفر و معصيت و بدعت ها مي کشاند.

ولی خداوند نه به اجبار مؤمنان را از ظلمات (گناه و جهل و رذايل) خارج مى ‏كند و نه كفّار را به اجبار از فطرت توحيدى بيرون مى ‏برد؛ بلكه اعمال خود آن هاست، كه ايجاب چنين سرنوشتى را از سوى خدا مى ‏كند.

در قرآن مجيد ظلمت به صيغه جمع آمده (ظلمات) و نور به صيغه مفرد؛ زيرا مسير حق مانند خط مستقيم ميان دو نقطه همواره يكى است؛ ولى باطل و كفر مركز انواع اختلاف هاست. صفوف باطل هم نسبت به اهل حق زيادتر است.

اوليا و بندگان صالح خدا با انجام واجبات و نوافل مظهر حق تعالیٰ هستند؛ چنان که اميرمؤمنان (ع) فرمود: «مَااللهُ آيَةٌ اَکبَرُ مِنِّی: هيچ چيز چون من آيت خدا نيست». (قمی)

«يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ» كنايه از ضلالت و هدايت مى ‏باشند.

امام صادق (ع) فرمود: «وَالَّذينَ كَفَروا» ظالمين به آل محمّدند. (لاهيجي)

تشبيه ايمان به نور و کفر به ظلمات رساترين تشبيه در اين مورد است؛ چون نور منشأ حيات، رشد، تکامل و حرکت است و تاريکی رمز سکوت، مرگ و نادانی.

امام صادق (ع) فرموده: آن هايي که در آتش جاويدانند، دشمنان اميرالمؤمنين (ع) اند، هر چند در دينشان در غايت زهد و تقوا باشند. (عياشي)

و امام صادق (ع) فرمود: نور آل محمّد و ظلمات دشمنان آنانند. (صافي)

آري، تعجّب از كسي است، كه راه مستقيم هدايت الاهي را كه راه تمام پيامبران و ائمّه و علماست، رها كند و با گوش دادن به حرف نفس و شيطان بي راهه رود.

حسن بصري گفته: از هلاک شدگان تعجّب نيست، بلكه تعجّب از نجات يافتگان است؟‌ امام سجّاد (ع) فرمود: از نجات يافتگان تعجّب نيست كه چگونه نجات يافتند، بلكه تعجّب از هلاك شدگان است، كه چگونه هلاك شدند. (تفسير الكاشف)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر