تفسیر قرآن

در شأن نزول این آيه نقل شده: روزى پيامبر اكرم (ص) فرمود: هر كس صدقه‏ اى بدهد دو برابر آن در بهشت خواهد داشت، «ابوالدّحداح انصارى» عرض كرد: اى رسول خدا، من دو باغ دارم اگر يكى از آن ها را به عنوان صدقه بدهم دو برابر آن را در بهشت خواهم داشت؟ فرمود: آرى، عرض كرد: امّ الدحداح نيز با من خواهد بود؟ فرمود: آرى، عرض كرد: فرزندان نيز با منند؟ فرمود: آرى، سپس او باغى را كه بهتر بود، به عنوان صدقه به پيامبر (ص) داد، آيه فوق نازل شد و صدقه او را دو هزار هزار برابر براى او كرد و اين است معنى‏ اَضْعافاً كَثِيرَةً. (مجمع البیان)

«كثير» در كنار كلمه «اضعاف»، نشانه‏ ى پاداش بسيار زياد است.

با آن که همه چيز مال خداست، بعد از تشويق به جهاد، براي تشويق به انفاق و کمک به نيازمندان و تهيّه وسائل دفاعي، انفاق را قرض به خودش تلقّي كرده مي فرمايد: «كيست كه به خدا قرض الحسنه اي بدهد‌ و از اموالي كه خدا به او داده، انفاق كند، تا خدا هم آن را چندين برابر كرده و به او باز گرداند؟ اين خداست، که روزي بعضي را کم و بعضي را زياد مي کند و به سوی او بازگردانده می شويد.»

تا: اوّلاً کسي همچون يهود نپندارد خدا فقير است و تنها بعضي چون خودشان ثروتمندند: «اِنَّ اللهَ فَقيرٌ وَ نَحنُ اَغنِياءُ» (آل عمران 3/181). ثانياً، بدانند، که قرض دادن براي تزکيه خودشان است. ثالثاً، بدانند، که انفاق مال آن ها را کم نمي کند؛ زيرا کم شدن يا زياد شدن روزي هر کسي به دست خداست. رابعاً، با مردن و برگشت به نزد خدا همه ی اموالشان مي ماند؛ پس چه بهتر مقداري از آن را انفاق کنند، تا از خداوند چندين برابرش را دريافت نمايند.

امام صادق (ص) فرموده: وقتي که آيه: «مَن جاءَ بِالحَسَنَةِ فَلَهُ خَيرٌ مِنها: کسي که کار نيکي انجام دهد بهتر از آن را خواهد داشت (قصص 28/84) نازل شد، پيامبر (ص) عرض کرد: بارالها افزون فرما، پس آيه : «مَن جاءَ بالحَسَنَةِ فَلَهُ عَشرُ اَمثالِها: کسي که کار نيکي انجام دهد ده برابرش را خواهد داشت» (انعام 106) نازل شد.

باز پيامبر (ص) عرض کرد: بارالها، افزون فرما، پس اين آيه نازل شد: «مَن ذَا الَّذي يُقرِضُ اللهَ قَرضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ اَضعافاً كَثيرَةً: کيست که به خدا قرض الحسنه اي دهد، تا آن را برايش چندين برابر کند» و پيامبر (ص) دانست بخششي را که خدا بسيار شمرد، شماره و نهايتي ندارد. (مجمع و عياشي)

اميرالمؤمنين (ع) فرمود: «وَاَنفِقوا اَموالَكُم وَ خُذوا مِن اَجسادِكُم؛ فَجودوا بِها عَليٰ اَنفُسِكُم وَلاتَبخَلوا بِها عَنها: با اموالتان انفاق كنيد،‌ از جسمتان بگيريد و بر جانتان بيفزاييد و در بخشش بخل نورزيد.» (نهج البلاغه، خطبه 183)

امام سجّاد (ع) وقتي صدقه مي داد، دست خود را مي بوسيد و مي فرمود: صدقه پيش از آن که در دست سائل واقع شود، در دست خدا واقع مي شود. (منهج الصّادقين)

پيامبر اکرم (ص) فرموده: در شب معراج ديدم بر در بهشت نوشته: «صدقه را يکي به ده عوض است و قرض را يکي به هيجده»، سبب آن را از جبرئيل پرسيدم، گفت: چون صدقه گاهي به غير محتاج مي رسد؛ ولي قرض حتماً به محتاج مي رسد. (منهج الصّادقین)

امام صادق (ع) فرمود: خداوند فرموده: هر چيزي غير خود را بر گرفتنش گماشته ام، جز صدقه که به دست خود آن را مي گيرم، تا آنجا که کسي نيم خرما صدقه دهد، آن را پرورش مي دهم، تا روز قيامت آن را مثل کوه احد بيند. (منهج الصّادقین)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر