سوره بقره - آیه 233 - جزء 2
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ۖ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ ۚ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَّهُ بِوَلَدِهِ ۚ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَٰلِكَ ۗ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَن تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ۗ وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُم مَّا آتَيْتُم بِالْمَعْرُوفِ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
معنای آیه
و مادران باید فرزندانشان را دو سال کامل شیر دهند. [این حکم] برای کسی است که می خواهد دوران شیرخوارگی [کودک] را تکمیل کند. تأمین خوراک و پوشاک مادران شیردهنده به طور شایسته و متعارف بر عهده پدر فرزند است. هیچ کس جز به اندازه توانش تکلیف نمی شود. نباید مادری به خاطر فرزندش زیان بیند، و نه پدری برای فرزندش دچار ضرر شود [بر پدر است که مخارج مادر و کودک را در حدّ متعارف بپردازد، و بر مادر است که بیش از طاقت مالی شوهر از شوهر طلب خوراک و پوشاک نکند]. و [چنانچه پدر کودک از دنیا برود] هزینه مادر و کودک به اندازه متعارف [از میراث به جا مانده] بر عهده وارث است. و اگر پدر و مادر بر اساس توافق و مشورتشان بخواهند کودک را [قبل از دو سال] از شیر بگیرند، گناهی بر آنان نیست. و اگر بخواهید برای فرزندانتان دایه بگیرید، گناهی بر شما نیست، در صورتی که مزدی را که باید بدهید، به طور شایسته و متعارف بپردازید. و از خدا پروا کنید و بدانید یقیناً خدا به آنچه انجام می دهید، بیناست.
تفسیر قرآن
بعد از بيان طلاق، مي فرمايد: و مادران، اگر بخواهند شير دادن را كامل كنند، دو سال تمام فرزندان خود را شير دهند و تأمين خوراك و پوشاک مادران شيرده در مدّت شير دادن به طور شايسته بر عهده ي پدر است.
هيچ كس جز به اندازه ی توانش تكليف نمي شود.
يعنی هر پدري تنها به اندازه ی توانائي خود در خوراك و پوشاك زن و بچّه وظيفه دارد.
آن گاه می فرمايد: نه هيچ مادري بايد به سبب فرزندش آسيب ببيند و نه پدری به خاطر فرزندش دچار زيان شود. يعني پدر نبايد حقّ نگه داري مادر از بچّه اش را پايمال کند؛ و مادر هم نبايد از شيردادن به بچّه اش سر باز زند و يا پدر را از ديدار بچّه اش محروم سازد يا بيش از اندازه توان پدر از او جهت شير دادن طلب کند و بر وارث پدر نيز لازم است نيازهای مادر را در دوران شير دادن به كودك تأمين كنند.
بعد مي فرمايد: اگر پدر و مادر با مشورت هم بخواهند كودك را قبل از موعد از شير بازگيرند، گناهي بر آن ها نيست». يعني مرد مي تواند در صورت خودداري زن از شير دادن به بچّه اش يا نداشتن شير، زن ديگري را براي شير دادن به بچّه اش اختيار کند.
در پایان برای رعایت همه احکام الاهی و تجاوز نکردن به حقوق هم می فرماید: از خدا پروا کنيد، که خدا به هرکاري که مي کنيد آگاه است. یعنی همه احکام الاهي را رعايت کنید و به حقوق یکدیگر تجاوز نکنید.
بر طبق اين آيه دوران کامل شيرخوارگی دو سال تمام است؛ و طبق آيه: «حَملُهُ وَ فِصالُهُ ثلاثونَ شَهراً: بارداری و از شير گرفتن سی ماه است» دوران غير کامل شير دادن 21 ماه است؛ چون مدّت بارداری 9 ماه است.
علّامه طباطبائی می فرماید: در جمله: «فَإِنْ أَرادا فِصالاً عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ» كوتاه گويى عجيبى به كار رفته كه عقل را مبهوت مى كند، چون در آيه شريفه، با همه كوتاهيش چهارده ضمير به كار رفته، با اينكه مرجع بعضى از آنها مختلف و بعضى ديگر مختلط است و در عين حال هيچ تعقيد و ناروانى در ظاهر كلام بچشم نمى خورد و هيچ اغلاق و گنگى هم در معناى آن نيست.
علاوه بر اين كه در آيه شريفه و آيه قبل از آن عدد بسيارى از أسماء ناشناس و از كنايات آمده و با كمال تعجّب ذره اى از زيبايى كلام را نكاسته، و سياق را بر هم نزده است. (المیزان)
امام صادق (ع) گاهي غذايي كه به اصحابش مي داد نان و سركه بود و گاهي بهترين غذاها. چون از اين كار پرسیدند، فرمود: اگر وسعت داشته باشيم وسعت مي دهيم واگر وضع ما خوب نباشد تنگ مي گيريم. (الكاشف)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر