تفسیر قرآن

: از آنجا که ميگساری و قماربازی در جاهليّت رواج داشت، عدّه ای از مسلمان ها جويای حکم شرعی آن ها شدند؛ اين آيه در جواب آمد: اي پيامبر، از تو در مورد مشروب و قمار سؤال مي كنند، بگو: هر چند اين ها گناه و زيان بزرگ دارند؛ ولي منافعي براي عدّه اي از مردم نيز دارند؛ امّا گناه آن دو از نفعشان بيشتر است. همچنين از تو مي پرسند، كه چه چيز انفاق كنند، بگو: بهترين انفاق، عفو و گذشت است. خداوند اين چنين آيات خود را براي شما بيان مي کند، که شما انديشه کنيد و زيان مشروب و قمار و منافع عفو و گذشت را بدانيد.

«خَمر» به معناى پوشش است و از آنجا كه شراب عقل را مى ‏پوشاند، به آن «خمر» مى ‏گويند. «مَيسر» نیز از «يسر» به معناى آسان است؛ چون در قمار طرفين مى ‏خواهند مال همديگر را به آسانى بربايند.

اسلام دين عقل و علم است و هر چه را با اين دو هماهنگ باشند، انسان را به آن تشويق می کند و هرچه با آن ها هماهنگ نباشد، تحريم کرده و انسان ها را از آن ها بر حذر می دارد و از آنجا که عقل و علم هر دو ميخوارگی را محکوم می کنند، اسلام هم آن را حرام می کند و آن را در حدّ بت پرستی می شمرد: «مُدمِنُ الخَمرِ کَعَابِدِ الوَثَنِ». (کافی 6 /404)

امروزه با پيشرفت علم، زيان های مشروبات الکلی بيش از پيش روشن شده است. صاحب نظران در علوم پزشکی، جامعه شناسی، علمای اخلاق و حکيمان و فرزانگان جامعه، هر يک زيان های فردی و اجتماعی و جسمی و روانی فراوانی برای شراب بر شمرده اند. شراب نه تنها به دستگاه گوارش، بلکه به عقل و فکر آسيب جدّی می رساند و پيامدهای منفی اخلاقی و اجتماعی دارند؛ چنان که محاکم قضايي شاهد جنايات و فحشاهای فراوانی برای ميگساری هستند.

بعضي از ضررهاي مشروب عبارتند از: کوتاه شدن عمر، گسترش فساد اخلاقي، هتک حرمت ها و جرائم جنسي، تأثير منفي در نسل و بالا رفتن آمار نزاع و قتل و حوادث رانندگي. هر چه هم علوم پزشکي و اجتماعي پيش رفته، زيان ها و آثار شوم اين مادّه سمّي در جهازات بدني و روحي و زندگي اجتماعي و اقتصادي انسان آشکارتر شده است.

«علّامه طباطبايي» می فرمايد: مى ‏گسارى مضرّاتى گوناگون دارد، يكى مضرات طبيعى و يكى اخلاقى و يكى مضرّات عقلى. امّا ضررهاى طبيعى و آثار سوء و جسمى اين عمل اختلال‏هايى است كه در معده و روده و كبد و شش و سلسله اعصاب و شرايين و قلب و حواس ظاهرى، چون بينايى و چشايى و غير آن پديد مى‏آورد، كه پزشكان حاذق قديم و جديد تأليفات بسيارى نوشته و آمارهاى عجيبى ارائه داده‏اند، كه از كثرت مبتلايان به انواع مرض هاى مهلكى خبر مى ‏دهند، كه از اين سم مهلك ناشى مى ‏شود.

و امّا مضرّات اخلاقى شراب اين است كه علاوه بر آثار سويى كه گفتيم در درون انسان دارد و علاوه بر اين كه خلقت ظاهرى انسان را زشت و بى ‏قواره مى‏ كند، انسان را به ناسزا گويى وا مى ‏دارد، و نيز به ديگران ضرر مى ‏رساند و مرتكب هر جنايتى و قتلى مى‏ شود، اسرار خود و ديگران را فاش مى‏ سازد، به نواميس خود و ديگران هتك و تجاوز مى‏ كند، تمامى قوانين و مقدّسات انسانى را كه اساس سعادت زندگى انسان هاست باطل و لگدمال مى ‏كند و مخصوصاً ناموس عفّت نسبت به اعراض و نفوس و اموال را مورد تجاوز قرار مى ‏دهد.

آرى كسى كه مست شده و نمى‏ داند چه مى ‏گويد و چه مى‏ كند، هيچ جلوگيرى كه از افسار گسيختگى مانعش شود ندارد و كمتر جنايتى است كه در اين دنياى مالامال از جنايات ديده شود و شراب در آن دخالت نداشته باشد، بلكه مستقيم و يا حدّ اقل غير مستقيم در آن دخالت دارد.

و امّا ضررهاى عقليش اين است كه عقل را زايل و تصرّفات عقل را نامنظم و مجراى ادراك را در حال مستى و خمارى تغيير مى ‏دهد، و اين قابل انكار نيست و بدترين گناه و فساد هم همين است، چون بقيّه فسادها از اينجا شروع مى ‏شود و شريعت اسلام اساس احكام خود را تحفّظ بر عقل قرار داده، خواسته است با روش عملى، عقل مردم را حفظ كند و اگر از شراب و قمار و تقلب و دروغ و امثال اين گناهان نهى كرده، باز براى اين است كه اين اعمال ويرانگر عقلند و بدترين عملى كه حكومت عقل را باطل مى‏ سازد در ميان اعمال شرب خمر و در ميان اقوال دروغ. (الميزان)

قمار نيز علاوه بر دشمني بين انسان ها، سبب دعوا و ضرب و قتلي که به دنبال برد و باخت ها پيش مي آيد، ايجاد هيجان، بيماري هاي عصبي، سکته هاي مغزي و قلبي است.

امام صادق (ع) فرموده: مشروب رأس هر گناهي و کليد هر شرّي است و فرموده: خدا بر هر شرّي قفلي نهاده و کليد آن را مشروب قرار داده است و فرموده: خداوند با چيزي بدتر از نوشيدن مسکرات معصيت نشده؛ زيرا کسي که مسکر بنوشد، ممکن است نمازش را ترک کند و با مادر و دخترش زنا کند، در حالي که نمي فهمد. (صافي به نقل ازکافي)

يک پزشک مشهور آلمانی گفته: اگر نيمی از ميخانه ها بسته شود، نيمی از بيمارستان ها، تيمارستان ها و زندان ها بسته می شود. (الکاشف)

و امام باقر (ع) فرموده: عفو، مازاد خوراك سال‏ است. (مجمع البيان)

امام صادق (ع) فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: ملعون و ملعون است، كسى كه كنار سفره ‏اى بنشيند كه در آن شراب نوشيده ‏شود. (كافى 6/286)

امام باقر (ع) فرمود: رسول خدا (ص) در مسأله خمر ده نفر را لعنت كرد:

1ـ آن كه درخت خرما و يا انگور و يا چيز ديگر را به منظور شراب مى‏ كارد.

2 ـ آن كه باغبانيش مى‏ كند.

3 ـ آن كه آن را مى ‏فشارد.

4 ـ آن كه مى‏ نوشد.

5 ـ ساقى شراب.

6ـ آن كه شراب را بار مى ‏كند.

7 ـ آن كه بار شراب را برايش مى‏ برند.

8 ـ آن كه آن را مى‏ فروشد.

9 ـ آن كه شراب را مى‏ خرد.

10 ـ آن كه پول شراب را مى ‏خورد. (كافى 6 / 429)

پيامبر اکرم (ص) فرمود: پروردگارم جلّ جلاله سوگند خورده كه هيچ بنده ‏اى در دنيا شراب ننوشد، مگر آن كه در قيامت به همان مقدار كه نوشيده از حميم دوزخ به او چشاند، چه اهل عذاب باشد و يا آمرزيده باشد. روز قيامت شارب خمر با روى سياه و چشمانى كبود محشور مى‏ شود؛ در حالى كه گونه‏ اش كج و معوج است، آب از دهانش ريزان و زبانش از پشت سرش آويزان است. (امالى طوسی 1/51)

امام باقر (ع) فرمود: اين معنا بر خدا حق است، كه به شارب خمر بنوشاند آن آبى را كه از فرج زنان فاحشه مى ‏ريزد و در آن روز صديد است و صديد چرك و خون غليظی است كه حرارتش و بوى ‏گندش اهل دوزخ را عذاب مى‏ دهد. (تفسير قمى)

زنديقى از امام صادق (ع) پرسيد: يا ابا عبدالله چرا خدا شراب را كه هيچ لذّتى لذيذتر از آن نيست حرام كرد؟ فرمود: بدين جهت حرام كرد كه امّ الخبائث و منشأ تمامى شرور است. ساعتى بر شارب خمر مى ‏گذرد كه در آن ساعت عقلش از كفش رفته، نه پروردگار خود را مى‏ شناسد و نه از هيچ معصيتى پروا دارد....» (احتجاج طبرسى ج 2 ص 92)

رسول خدا (ص) فرمود: چهار طايفه‏ اند كه خدا در قيامت نظرى به آنان نمى‏ افكند (يعنى رحمتش را شامل حال آنان نمى‏ كند)

1 ـ عاق

2 ـ كسى كه زياد منّت مى‏ گذارد

3 ـ كسى كه قضا و قدر را تكذيب مى‏ كند.

4 ـ كسى كه بر شرب خمر عادت كرده است. (خصال ص 203)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر