سوره بقره - آیه 216 - جزء 2
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَن تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
معنای آیه
جنگ [با دشمن] بر شما مقرّر و لازم شده، و حال آنکه برایتان ناخوشایند است. و بسا چیزی را خوش ندارید و آن برای شما خیر است، وبسا چیزی را دوست دارید و آن برای شما بد است؛ وخدا [مصلحت شما را در همه امور] می داند و شما نمی دانید.
تفسیر قرآن
بعد از بيان لزوم جنگ با دشمنان اسلام، از آنجا که جنگ ضرر مالي و جاني دارد و از اين رو، بسياری از مسلمانان از جنگ و جهاد کراهت داشتند، خدای تعاليٰ مي فرمايد: شما از مصالح کارها خبر نداريد؛ زيرا چه بسيارند چيزهايي چون جهاد به سود شما هستند؛ ولي شما بر اثر جهل مطلق و نسبي آن ها را دوست نداريد؛ زيرا در جهاد يکي از دو حُسن است: يا پيروزي و غنيمت و يا شهادت و بهشت؛ و برعکس، چه بسيارند چيزهايي چون جهاد نكردن که آن ها را دوست داريد، ولي به ضرر شماست. اين خداست، كه مي داند چه چيزهايي به سود شما هستند و چه چيزهايي به ضررتان.
«کتابت» ظهور در واجب شدن دارد، پس آيه دلالت دارد بر اين-كه جنگ و قتال بر تمامى مؤمنين واجب است، مگر كسانى كه خود خدا آنها را استثنا كرده باشد، مانند آيه: «لَيْسَ عَلَى الأَعْمى حَرَجٌ وَ لا عَلَى الاَعْرَجِ حَرَجٌ، وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ: بر نابينا و لنگ و بيمار حرجى در ترك جهاد نيست. (سوره نور آيه 61)
رسول خدا (ص) مي فرمايد: هر کس بميرد و جهاد نکرده باشد و يا تصميم بر جهاد نداشته باشد، بر شعبه اي از نفاق مرده است. (ابوالفتوح)
البتّه جهاد از نظر شيعه دو قسم است: تدافعي و گسترشي. جهاد تدافعي آن است که بر هر مسلماني واجب است در هر زمان و مکاني از جان و مال و عقيده اش دفاع کند. امّا جهاد گسترشي که جنگيدن براي به اسلام در آوردن غير مسلمان هاست، تنها در زمان پيامبر يا امام معصوم (ع) واجب است. چنان که علي و ساير ائمّه (ع) در هيچ يک از کشور گشايي هاي خلفا شرکت نکردند، نه به عنوان فرمانده و نه به عنوان فرد عادّي.
ابن عبّاس گويد: پيامبر اکرم (ص) به من فرمود: از آنچه خدا برايت تقدير فرموده راضي باش، هر چند خلاف خواستت باشد که اين در کتاب خداست. عرض کردم: من قرآن خوانده ام و نمي دانم در کجاست؟ فرمود: نمي داني اي زيرک: «عَسيٰ اَن تَكرَهوا شَيئاً وَ هُوَ خَيرٌ لَكُم وَ عَسيٰ اَن تُحِبّوا شَيئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُم». (ابوالفتوح و منهج)
فوائد مشكلات: اوّلاً، با داشتن مشكل به فكر بر طرف مشكلات ديگران بيفتيم. ثانياً، مشكلات سبب توجّه بيشتر ما به خدا مي شوند.
ثالثاً، مشكلات سبب شكستن غرور و سنگدلي ما مي شوند.
رابعاً، مشكلات سبب مي شوند كه ما براي دفعشان دست به ابتكار بزنيم.
خامساً، مشكلات ارزش نعمتهايي را كه داريم آشكار مي كنند.
سادساً، مشكلات كفّاره گناهان و سبب پاداش دنيوي و اخروي اند.
سابعاً، تحمّل مشكلات سبب روحيّه صبر و مقاومت مي شود.
ثامناً، مشكلات سبب مي شوند، كه ما بدانيم در آخرت مشكلاتي در پيش داريم، كه حتّیٰ فكرش را هم نمي توانيم بكنيم.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر