تفسیر قرآن

اين آيه می فرمايد: از تو می پرسند: چه انفاق کنند؟ بگو: هر مالی انفاق کنيد، بايد به پدر و مادر و خويشان و يتيمان و فقيران و در راه ماندگان بدهيد؛ ولی لزومى ندارد مردم را از انفاقتان آگاه سازيد، زيرا خدا از همه چيز با خبر است.

عمرو بن جموح، که پيرمرد ثروتمندي بود، روزي از پيامبر اكرم (ص) پرسيد: چه چيز انفاق کنم و به که انفاق کنم؟ اين آيه نازل شد. (مجمع)

خداوند در این آیه مصارف انفاق را به ترتيب اهمّيّت ذکر فرموده: ابتدا انفاق به پدر و مادر را بيان فرموده که اصول خانواده اند. پدر و مادر شامل پدر بزرگ و مادر بزرگ هم می شود. بعد انفاق به خويشان نزديک؛ چنان که در حديث است: «لاصَدَقَةَ وَ ذورَحِم مُحتاجً: در صورت نيازمندی بستگان، نوبت صدقه به ديگران نمی-رسد.» (بحار 77 /59)؛

در مرحله بعد بايد به يتيمان داد، که هم بی مال اند و هم بی سرپرست؛ و پس از آن به مستمندان که فقط بی مال هستند، سپس به واماندگان در راه که فقير بالفعل هستند، ولی در وطن خود ثروتمند و بی نيازند.

وقتى خداى عزّ و جلّ نعمتى را بر امّتى يا فردى افاضه فرمود، اگر آن امّت و يا آن فرد صالح باشد، آن نعمت در واقع هم نعمتى بوده كه خدا بر او انعام فرموده و يا امتحانى بوده كه خواسته او را به اين وسيله بيازمايد.

چنان كه حضرت سليمان (ع) گفت: «هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي، لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ: اين يكى از فضل ‏های پروردگارم است تا مرا بيازمايد، که شكر مى ‏گذارم يا كفران مى‏ كنم؟ (نمل آيه 40)

و اگر طالح و بد باشد، نعمتى كه خدا به او داده در واقع مكرى‏ است كه در حقّش كرده، و استدراج و املا است؛ چنان که فرمود: «وَلَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ: ما قبل از اينان قوم فرعون را دچار فتنه و آزمايش نموديم. (سوره دخان آيه 1 (ع) )

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر