تفسیر قرآن

همان طوري که جهاد به بذل جان نياز دارد، براي تهيّه ی خوراك و ساز و برگ رزمندگان نيز به بذل مال نياز است و كمك نكردن به رزمندگان اسلام و غلبه دشمن بر آن ها خود را به هلاكت افكندن است؛ از طرفي، بذل همه ی مال هم ممنوع است؛ چون باعث فقر شخص يعني به نحوي ديگر خود را به هلاكت افكندن است؛ از اين رو، مي فرمايد: در راه خدا جان و مال خويش را انفاق كنيد؛ امّا خود را به دست خود به مهلكه نيندازيد؛ و نيكي كنيد،‌ كه خدا نيكوكاران را دوست دارد.

بنا بر اين آيه چنانچه با انفال و وجوه شرعی مانند خمس، زکات، کفّاره و نذورات، نياز هزينه های حکومت اسلامی برطرف نشود، بر مؤمنين واجب کفايی است که با پرداخت ماليات، نيازهايش را تأمين کنند؛ وگرنه با دست خويش خود را به هلاکت می رسانند.

امير مؤمنان على (ع) در يكى از كلمات قصارش به اين حقيقت اشاره فرموده، مى ‏گويد: حَصِّنوا اَموالَكُم بِالزَّّكاةِ: اموال خويش را با دادن زكات حفظ كنيد.» (نهج البلاغه، حكمت 146)

مقصود از «اَحسِنوا» انفاق نيست؛ بلكه هر كاري است كه شخص انجام مي دهد، آن را به بهترين وجهي انجام دهد، حال كار جنگ باشد يا صلح يا كار ديگر. (الميزان)

رسول خدا (ص) فرموده: فرمانبرداري از پادشاه لازم است و کسي که آن را ترک کند، فرمان خدا را اطاعت نکرده، چون فرموده است: «لاتُلقُوا بِاَيديكُم اِلَي التَّهلُكَةِ. (صافي)

آري، جايي که احتمال قوی خوف هست، نبايد جنگيد؛ چنان که پيامبر اکرم (ص) در صلح حديبيّه عمل کرد و اميرمؤمنان (ع) در صفّين و امام حسن و امام حسين (ع) با معاويه و ائمّه بعدي(ع) با خلفاي ظالم و غاصب بني اميّه و بني عبّاس عمل کردند.

رسول خدا (ص) فرموده: به خدا گمان نيکو داشته باشيد، که خدا آن هايي را که به او گمان نيکو داشته باشند دوست دارد. و فرموده: بهاي گمان نيکو بردن به خدا بهشت است و فرموده: چون بنده اي به سوي دوزخ برند، گويد: خدايا، گمان من به تو اين نبود.

حق تعاليٰ فرمايد: گمان تو به من چه بود؟ گويد: آن که مرا عفو کني. خطاب رسد تو را عفو کردم و آمرزيدم؛ پس او را باز گردانند و به بهشت برند. (منهج الصّادقين)

امام صادق (ع) فرموده: درست نيست کسي هر چه دارد در راه خدا انفاق کند؛ چون خداوند فرموده: «وَلاتُلقوا بِاَيديكُم اِلَي التَّهلُكَةِ» يعني ميانه روها. (تفاسیر مجمع و عياشي)

جهاد در اسلام: طبق آيات مورد بحث، اسلام دستور صريح فرموده، با مشرکين بجنگيد، تا ايمان آورند. و از آيه 29 توبه نيز که مي فرمايد: «با کساني از اهل کتاب که به خدا و رستاخيز ايمان ندارند و آنچه را خدا و پيامبر (ص) حرام کرده اند، حرام ندانند و به دين حق نگروند، بجنگيد، تا با خواري به دست خود جزيه دهند»، بر مي آيد، که با اهل کتاب هم بايد جنگيد، تا زير دست و باج گزار مسلمين شوند.

و اگر کسي بگويد، که غير مسلمين بعد از پيروزي مسلمين بر آن ها با اکراه اسلام مي پذيرند و حال آن که خدا فرموده: «لااِکراهَ فی الدّينِ»؟ گوييم: اين اکراه و اجبار نسبت به کساني که حجّت بر آن ها تمام شده، اشکال ندارد، چون براي احياء حقّ و انسانيّت است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر