سوره بقره - آیه 194 - جزء 2
الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ ۚ فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
معنای آیه
ماه حرام در برابر ماه حرام است [اگر دشمن حرمت آن را رعایت نکرد و با شما در آن جنگید، شما هم برای حفظ کیان خود در همان ماه با او بجنگید.] و همه حرمت ها دارای قصاص اند. پس هر که بر شما تعدّی کرد، شما هم به مثل آن بر او تعدّی کنید، و از خدا پروا نمایید، و بدانید که خدا با پروا پیشگان است.
تفسیر قرآن
در ميان عربها، هر سال چهار ماه احترام خاصّى داشت، كه در آن ماه ها جنگ، حرام و ممنوع بود، سه ماه آن ها پى در پى كه عبارتند از ذى القعده، ذى الحجّه و محرّم و يكى هم ماه رجب، كه جداست.
اسلام اين سنّت نيکو را پذيرفت. چون مشرکان شنيده بودند مسلمانان در ماه هاي حرام نمي جنگند، مي خواستند در آن ماه ها يک ضربه ی کاري به مسلمان ها بزنند. اين آيه به مسلمانان مي فرمايد: «احترام ماه هاي حرام در برابر کساني است، که احترام آن ها را نگه دارند و حرمت شكني ها قصاص دارد؛ ولي هركه در اين ماه ها به شما تعدّي كرد، شما نيز به همان اندازه، كه به شما تعدّي شده، تعدّي كنيد؛ و از خدا پروا داريد و از حدّ تجاوز نكنيد، که خدا با پرهيزگاران است. یعنی در مشكلات تنهایشان نمى گذارد و يارى مى دهد.
اسلام بر خلاف مسيحيّت كنونى كه مى گويد: هركس كه به طرف راستت يک سيلی زد، طرف ديگر صورتت را به سوى او بگردان» اسلام مى گويد: «در برابر متجاوز بايست. اگر به تو تعدّى شود، به همان مقدار مقابله كن. البتّه مسأله قصاص با مسأله گذشت، كه در مورد افراد نادم و پشيمان صورت مى گيرد، هيچ منافات ندارد.
آيه مفهوم وسيعى دارد و علاوه بر قصاص در مقابل قتل يا جنايات ديگر، شامل امور مالى و حقوقی و سياسی و اجتماعی نيز مى شود.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر