تفسیر قرآن

در شب هاي ماه روزه آميزش با همسرانتان براي شما حلال است، آن ها لباس شما هستند و شما لباس آن ها هستيد. خدا مي دانست شما به خود خيانت مي كرديد، پس توبه ی شما را پذيرفت و شما را بخشيد؛ اكنون با آن ها آميزش كنيد وآنچه را خدا بر شما مقرّر داشته، طلب نماييد و بخوريد و بياشاميد، تا خطّ سفيد صبح از خطّ سياه شب آشكار گردد، آن گاه روزه را تا شب كامل كنيد.

در آغاز نزول حکم روزه، مسلمانان تنها تا موقع خواب حقّ خوردن غذا داشتند؛ و نيز آميزش با زنان در شب و روز ماه رمضان مطلقًا ممنوع بود. يکي از اصحاب پيامبر (ص) به نام «خوات بن جبير» که پيرمرد ضعيفي بود، هنگام افطار به علّت دير حاضر شدن غذا خوابش برد، وقتي بيدار شد، گفت: من ديگر حقّ غذا خوردن ندارم و فردا در حال روزه در حفر خندق اطراف مدينه در اثناء کار به علّت شدّت ضعف بيهوش شد. پيامبر (ص) با ديدن او متأثّر شد و نيز جمعي از مسلمانان پنهاني شب ها با زنان خود آميزش مي کردند. از اين رو، خداوند اين آيه را نازل فرمود و به مسلمانان اجازه داد، که در تمام طول شب مي توانند غذا بخورند و با همسران خود آميزش جنسي داشته باشند. (مجمع البيان و عياشي)

لباس بايد در طرح و رنگ و جنس مناسب انسان باشد، همسر نيز بايد كفو انسان و متناسب با فكر و فرهنگ و شخصيّت انسان باشد.

لباس هم انسان را از سرما و گرما حفظ می کند و هم عيوب او را می پوشاند و هم برای او زينت است؛ و در اين تشبيه خداوند به همه اين نکات اشاره فرموده؛ چه دو همسر هم يکديگر را از انحراف حفظ می کنند، هم عيوب هم را می پوشانند و وسيله ی راحت يکديگرند و هر يک زينت ديگری می باشند. اين تعبير نهايت ارتباط معنوى مرد و زن و نيز مساوات آن ها را در اين زمينه كاملا روشن مى‏ سازد.

از جمله: «کُنتُم تَختانونَ» که دلالت بر استمرار دارد، برمي آيد بسياري از مسلمانان پيوسته اين خيانت را انجام مي دادند، يعني با آميزش جنسي با همسرانشان در شب هاي ماه رمضان، که ممنوع بود، به خودشان خيانت مي کردند. و از جمله: «فَتابَ عَلَيکُم وَ عَفا عَنکُم» برمي آيد، که واقعاً معصيت مي کردند، وگرنه توبه و عفو معني نداشت.

«فجر» دوتاست: فجر اوّل که چون زود زائل مي شود «فجر کاذب» نام دارد و فجر دوّم که به صورت يک شعاع عمودي در مشرق ظاهر مي شود و بعد پهن شده و بر روي افق کشيده مي-شود و تا طلوع آفتاب ادامه دارد؛ و «فجر صادق» نامند. پس منظور از «خيط ابيض» «فجر صادق» است و منظور از «خيط اسود» «فجر کاذب» است. اعتكاف، به معناى بريدن از دنيا و پناهنده شدن به خداست.

اعتکاف عبادتی مستحبّي است که از جمله احکامش حدّاقلّ سه روز روزه گرفتن در مسجد جامع و بيرون نيامدن، مگر براي رفع احتياج است. و از آنجا که در شب ماه رمضان اجازه آميزش با زنان داده شد، برای بيان اعتکاف در ماه رمضان می فرمايد: با زن های خود آميزش نکنيد؛ در حالی که در مسجدها اعتکاف داريد.

«ماکَتَبَ اللهُ لَکُم» فرزند است که خدا براي بشر از راه آميزش جنسي قرار داده است.

بعد از بيان احکام روزه و اعتکاف مي فرمايد: اين ها مرزهاي الاهي است و به اين مرزها نزديک نشويد. در جاهايي که احتمال لغزيدن هست، خدای تعالیٰ مي فرمايد: «لاتَقرَبوها: به آن ها نزديک نشويد» و نمي فرمايد: «انجام ندهيد». چون نزديك شدن به مرز وسوسه ‏انگيز است و ممکن است بر اثر طغيان شهوات انسان از آن بگذرد. چنان که از بودن با زن بيگانه در محلّ خلوت و شركت در مجلس گناه، نهی شده است.

پيامبر اسلام (ص) ‏فرموده: اِنَّ حُمَى اللهِ مَحارِمَهُ، فَمَن يَرتَعُ حَولَ الحِمىٰ يوشَكُ اَن يَقَعَ فيه‏ِ: محرّمات الاهى قرقگاه هاى اوست؛ هركس گوسفندش را در كنار قرقگاه ببرد، بيم آن است كه وارد منطقه ممنوعه شود». (صافى)

و بالاخره مي فرمايد: خداوند اين چنين آيات خود را براي مردم بيان مي کند، شايد تقوا داشته باشند. در آيه ی مربوط به احکام روزه نيز آمده بود: «لَعَلَّکُم تَتَّقونَ» و اين مي رساند، که همه ی اين برنامه ها وسايلي هستند براي پرورش روح تقوا و خويشتن داري در انسان.

رسول خدا (ص) مي فرمايد: هرکس ده روز آخر ماه رمضان معتکف شود، مثل آن است که حجّ و عمره کرده باشد. (منهج الصّادقين)

به فرموده: امام باقر جماع در شب اوّل هر ماه مکروه است، جز ماه رمضان که مستحب است به جهت اين آيه و فرموده : جماع شب اوّل رمضان براي شکستن شهوت جماع در روز است. (منهج الصّادقين)

پيامبر اکرم (ص) فرموده: هر زني به نحوي رفتار کند، که موجب صلاح شوهرش باشد، حقّ تعاليٰ او را چندين حسنه بنويسد و چندين سيّئه محو کند و چندين درجه بالا برد؛ و هرزني که از شوهرش حامله شود، او را چندان مزد بود که شخص تمام عمر خود را شب ها به عبادت پردازد و روزها را روزه گيرد؛ و هر يک بار که کودکش را شير دهد چنان باشد، که بنده آزاد کرده باشد؛ و چون کودک را از شير بازگيرد منادي از آسمان ندا کند: اي زن جميع گناهان گذشته ات را آمرزيدند. عايشه گفت: يا رسول الله، زنان را خير فراواني خواهد بود، مردان چه خيري دارند؟ پيامبر خدا (ص) بعد از اين که خنديد فرمود: کسي که دست زن خود را از باب دوستي گيرد، خدا به او يک حسنه دهد و اگر دست به گردنش اندازد ده حسنه و اگر او را ببوسد بيست حسنه و هرگاه با وي نزديکي کند ثوابش از همه دنيا بيشتر است و هنگامي که غسل کند به شماره ی هر موئي که آب از آن مي گذرد يک گناه از او محو مي شود و يک درجه برايش بلند مي گردد و ثوابي که براي آن غسل به وي دهند از دنيا و آنچه در آن است برايش بهتر است و خدا به او بر فرشتگان مباهات کند و مي فرمايد: شما را گواه مي گيرم که او را آمرزيدم. (منهج)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر