تفسیر قرآن

ماه رمضان ماهي است، که در آن قرآن، كه راهنماي مردم و نشانه هاي روشن هدايت و جداكننده ی حقّ از باطل است، نازل شده است؛ پس هر كه از شما در اين ماه در وطن حضور داشت، بايد آن ماه را روزه بگيرد؛ و هر كه بيمار يا مسافر بود، چند روز ديگر به جاي آن ها روزه بگيرد. خدا برايتان آساني مي خواهد نه سختي و مي خواهد شمار روزه ها را كامل كنيد و خدا را از بهر آن که هدایتتان كرده، بزرگ شماريد؛‌ باشد که سپاسگزار باشید.

این که بعضی از اهل سنّت گفته‏ اند: «فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلىٰ‏ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ اَيَّامٍ اُخَرَ» می فرماید: مريض و مسافر هم مى‏ توانند روزه بگيرند و هم روزه نگیرند بعد به همان عدد از روزهاى ديگر سال روزه بگيرند.» صحيح نيست، زيرا ظاهر جمله: «فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ» عزيمت است، نه رخصت، يعنى مريض و مسافر نبايد در رمضان روزه بگيرند.

رمضان از مادّه رمض سوزاندن بی دود است، چون گناهان را مي سوزاند.

اين آيه دلالت دارد که قرآن در ماه رمضان بر قلب پيامبر (ص) نازل شده و آيه : «وَ قُرآناً فَرَقناهُ لِتَقرَأَهُ عَلَي النّاسِ عَليٰ مُكثٍ وَ نَزَّلناهُ تَنزيلا: و قرآني که آياتش از هم جدا کرديم، تا آن را با درنگ بر مردم بخواني و آن را به تدريج نازل کرديم. (اسراء 106) مي رساند قرآن در طول مدّت 23 سال که مدّت دعوت پيامبر اسلام (ص) بود، تدريجاً نازل شده است. آياتی که می گويند: «قرآن در شب قدر نازل شده» با واژه «اِنزال» آمده است نه «تَنزيل». بدين معنی که قرآن در شب قدر از لوح محفوظ به بيت معمور نازل شده و خداوند عُصاره آن را بر پيامبر اکرم (ص) نازل کرده؛ از اين رو، چون گاهی آن حضرت بنا بر آنچه از قرآن می دانست می خواست حکم مسأله ای را بيان کند، خداوند به او فرمود: «لاتَعجَل بِالقرآنِ مِن قَبلِ اَن يُقضیٰ اِلَيکَ وَحيُهُ: پيش از آن که وحی قرآن بر تو به پايان رسد، در بيان آن تعجيل مکن». (طه، 114)

بنا بر اين آيه، بر هر انساني لازم است، که در سال يک ماه روزه بدارد؛ چون براي پرورش جسم و جان او لازم است؛ و اگر بيمار يا مسافر بود، بايد به همان اندازه که بيمار و مسافر بوده و روزه نگرفته بعداً روزه بگيريد، تا اين مدّت يک ماه در سال تکميل شود. حتّیٰ زنان حائض که در ايّام حيض از قضاي نماز معاف اند، از قضاي روزه معاف نيستند. تنها بيمارانی می توانند روزه نگيرند، که روزه سبب تشديد بيماری آن ها شود.

«عَلَی الَّذينَ يُطيقونَهُ» يعنی سالمندی که با روزه گرفتن بيش از ديگران به زحمت می¬افتد، مجاز است به جای روزه فديه بپردازد، هر چند افضل روزه گرفتن است. اين به زحمت افتادن يک قاعده کلّی «لاحَرَج» است و هر جا انجام تکاليف دينی انسان را به مشقّت اندازد، موقّتاً برداشته می شود؛ چنان که هرگاه ايستادن برای نمازگزار مشقّت دارد، نشسته نماز می خواند.

ماه رمضان، ماه نزول قرآن مى‏ باشد و تنها ماهى است كه نامش در قرآن آمده و شب قدر نيز در اين ماه است. در تفسير برهان از پيامبر اكرم (ص) نقل شده: تمام كتاب‏هاى آسمانى، در ماه رمضان نازل شده ‏اند. ماه رمضان، بهترين ماه خدا است.

امام معصوم (ع) فرموده: روزه دار از دروغ، گناه، مجادله، حسادت، غيبت، مخالفت با حقّ، فاسدان، سخن چينی و حرامخواری خودداری کند و به نماز، صبر، صداقت و ياد قيامت توجّه خاص دارد.» (وسايل 7 /119)

و در حديثی آمده: کسی که از اطاعت رهبران آسمانی سر باز زند يا با همسرش بد رفتاری کند و از خواسته های مشروع او خودداری کند يا والدين از او ناراضی باشند، روزه اش قبول نيست. (تفسير نور)

امام صادق (ع) فرموده: پيامبر اکرم (ص) در اوائل بعثت گاهي همواره روزه مي گرفت و گاهي همواره ترك مي كرد. آن گاه يک روز در ميان روزه مي گرفت و اين طريق روزه گرفتن داود (ع) است. بعد سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم هر ماه روزه مي گرفت و بالاخره پنج شنبه از دهه اوّل و آخر و چهارشنبه اوّل از دهه وسط. (الميزان به نقل ازکافي)

پيامبر اکرم (ص) از دنيا رفت و عادتش اين بود که ماه شعبان و رمضان را روزه مي گرفت و از هر یک از ماه هاي ديگر سه روز. (الميزان)

امام صادق (ع) در تفسير «وَلَتُکَبِّروا اللهَ عَليٰ ماهَداکُم» فرموده: در شب عيد فطر مستحبّ است گفته شود: اَللهُ اَکبَرُ، لااِله اِلَّا اللهُ، وَاللهُ اَکبَرُ، وَ لِلّهِ الحَمدُ، اَللهُ اَکبَرُ عَليٰ ماهَدانا. (تفسیر صافي)

اميرمؤمنان (ع) فرموده: روزي گرمگاه نزد پيامبر (ص) نشستم، مرا گفت: يا علي، اين جبرئيل است، که تو را سلام مي رساند. من گفتم: عَلَيکَ و عَلَيهَا السَّلام. بعد به من فرمود: جبرئيل گويد: از هر ماه سه روز روزه دار، تا حق تعاليٰ براي روز اوّل تو ده هزار سال روزه نويسد و براي روز دوّم سي هزار سال و براي روز سوّم صد هزار سال. (منهج الصّادقين)

پيامبر اکرم (ص) فرموده: نَفَس هاي شما در ماه رمضان ثواب تسبيح دارد، خوابتان ثواب عبادت دارد، عمل هاتان در آن مقبول و دعاهاتان در آن مستجاب است. (مفاتيح)

به نقل شيعه و سنّي در حديث قدسي خداي متعال فرموده: «اَلصَّومُ لي وَ اَنَا اُجزيهِ: روزه براي من است و من پاداش آن را مي دهم يا من پاداش آنم (الميزان)؛ چون امر اثباتي معمولاً خالي از ريا نيست؛ ولي از آنجا که روزه جنبه نفي دارد، کسي جز خدا بر آن اطّلاع ندارد.

در حديثي آمده: «اَلصَّومُ جُنَّةٌ مِنَ النّارِ: روزه سپري است در برابر آتش. (بحار 97 /256 )

امام باقر (ع) فرمود: «بُنِیَ الاِسلامُ عَلیٰ خَمسَةُ اَشياءٍ: عَلَی الصَّلاةِ وَالزَّکاةِ وَالحَجُّ وَالصَّومُ وَالوِلايَةُ: اسلام بر پنج چيز بنا شده: بر نماز، زکات، حج، روزه و ولايت». (کافی 4/ 62)

محقّقین برآنند: روزه‏ ى مردمان عادّى، همان خوددارى از نان و آب و همسر است، روزه خواص علاوه بر اجتناب از مفطرات، اجتناب از گناهان نيز لازم است و روزه ‏ى خاصّ‏ الخاص علاوه بر اجتناب از مفطرات و پرهيز از گناهان، خالى بودن دل از غير خداست.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر