تفسیر قرآن

در روزهايي چند،‌ كه معلوم و معيّن است، يعني ماه رمضان روزه بداريد؛ امّا اگر بعضي از شما مريض (مريضي که روزه برايش مضر است) يا مسافر بوديد، روزه نگيريد، بلکه در روزهاي ديگر به جاي آن ها روزه بگيريد. و بر کسانی که مانند پيران و بيماران غيرقابل علاج روزه طاقت فرساست، کفّاره ای است، که خوراک دادن به بينوايی است و هرکه به خواست خودش فزون بر کفّاره واجب بر طعام نيازمند بيفزايد برايش بهتر است و اگر بدانيد روزه گرفتن برای شما بهتر است.

و امام صادق (ع) فرمود: منظور از «وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْكِينٍ» زنى است كه از جان فرزندش بترسد و بیماران و سالخوردگانى كه روزه برايشان طاقت‏ فرسا باشد. (تفسير عياشى)

امام صادق (ع) فرمود: اگر کسي در سفر روزه باشد و بميرد بر او نماز نمي گزارم. (مجمع)

امام سجّاد (ع) فرمود: بعضي از عامّه برآنند که در حال بيماري و سفر بايد روزه گرفت و برخي برآنند، که بايد نگرفت و بعضي برآنند در روزه گرفتن يا نگرفتن مختارند؛ ولي ما مي گوييم بايد قضای آن را بگيرد؛ زيرا خداي عزّ و جلّ مي فرمايد: هر که از شما مريض يا مسافر بود، بايد تعدادي از روزهاي ديگر را روزه بدارد. (عياشي)

«علّامه طباطبائی» می فرماید: بعضى از مفسرين گفته ‏اند: كه مراد از ايّام معدودات روزه مستحبى سه روز در هر ماه و روز عاشورا است و بعضى ديگر گفته‏ اند: ايّام البيض يعنى سيزده و چهارده و پانزدهم هر ماه و نيز روزه عاشورا است، صاحبان اين دو قول هر كدام به يك دسته روايات وارده از طرق اهل سنّت تمسّك كرده ‏اند، رواياتى كه صرف نظر از سند، در بين خود تعارض دارند و به همين جهت قابل اعتماد نيستند. اين که در احاديث اهل سنّت آمده: روزه گرفتن روز عاشورا مستحب است و احاديثی جعل کردند، که عاشورا عيد اسلامی، بلکه از اعياد قبل از اسلام است و آن روز را متبرّک دانستند، از بدعت های بنی اميّه است، که خود حادثه عاشورا را به وجود آوردند. (الميزان)

و «علّامه طباطبائی» می فرماید: بيشتر علماى اهل سنّت گفته ‏اند: مريض و مسافر، هم مى‏ توانند روزه بگيرند و هم افطار نموده به همان عدد از روزهاى ديگر سال روزه بگيرند؛ ولی اين حرف صحيح نيست، زيرا از ظاهر: «فَعِدَّةٌ مِنْ اَيَّامٍ اُخَرَ» بر مى ‏آيد كه مريض و مسافر نبايد در رمضان روزه بگيرند و اين معنا از ائمه اهل بيت (ع) نيز روايت شده و مذهب جمعى از صحابه از قبيل عبدالرّحمان بن عوف و عمر بن خطاب و عبدالله بن عمر و ابوهريره و عروة بن زبير، نيز همين است. (المیزان)

همان طوري که شيعه و سنّي رواياتي بر جايز نبودن روزه در سفر نقل کرده اند. از جمله پيامبر اکرم (ص) فرموده: «لَيسَ مِنَ البِرِّ الصِّيامُ في السَّفَرِ: روزه در سفر کار خوبي نيست» و فرموده: «اَلصّائِمُ في السَّفَرِ کَالمُفطِرِ في الحَضَرِ: کسي که در سفر روزه بگيرد مثل کسي است که در غير سفر روزه بخورد (هر دو حرامند). (مجمع البیان و تفسیر فخر رازی)

پيران و بيماران مزمن، که اميد بهبودي ندارند، لازم نيست مطلقاً روزه بگيرند، بلکه بايد کفّاره و فديه بپردازند و آن سير کردن يک فقير به جاي يک روز است.

تسليم فرمان خدا بودن، ارزش است. اگر دستور روزه گرفتن داد، بايد روزه گرفت و اگر حكم به افطار كرد، بايد روزه را شكست.

گروهى از اصحاب حتّىٰ در سفر روزه گرفته و مايل نبودند كه روزه خود را بشكنند. رسول اكرم (ص) آنان را گناهكار خواندند. (مجمع البيان)

در تفسير قرطبی نيز آمده: پیامبر (ص) در سفر از مدينه به مكّه در ماه رمضان، ظرف آبی سر دست گرفت تا مردم ببينند و سپس ميل فرمود.

به هر حال اگر مسافر يا مريضى روزه گرفت، روزه ‏اش باطل و بايد قضاى آن را به جا آورد. (تفسير نور الثقلين)

امام صادق (ع) فرمود: اگر مادرى نسبت به شير كودك يا جنين نگرانى ‏داشت، نبايد روزه بگیرد و اين نشانه‏ رأفت خداست. (تفسير برهان)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر