تفسیر قرآن

به نقل سيوطى در «اسباب النزول» از ابن عبّاس، مسلمانان از علمای يهود در مورد پيامبر اسلام (ص) در تورات پرسيدند؛ ولی آن ها واقع مطلب را كتمان كردند، اين آيه نازل شد و فرمود: كساني كه دلايل روشن و وسيله هدايتي را كه نازل كرده ايم، بعد از آن كه در كتاب آسماني براي مردم به روشني بيان نموده ايم، كتمان مي كنند، خدا آن ها را لعنت مي كند و لعنت كنندگان نيز لعنتشان مي كنند.

مفسّرين برآنند: منظور از «هُديٰ» احکام و معارفي است، که در دين الاهي وجود دارد و منظور از بيّنات آيات و ادلّه اي است، که بر آن احکام و معارف دلالت دارند.

«مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنَّاهُ لِلنّاسِ»، مى‏ فهماند كتمانى كه يهوديان كردند، بعد از آن بود كه آيات نامبرده به گوش مردم رسيده بود.

گاه سكوت در جايى كه بايد افشاگرى كرد، كتمان حق است؛ گاه نياز مردم به يك مساله سؤال آن ها خواهد بود و افشاگرى واجب است.

گرچه مورد آيه، دانشمندان يهود و نصارا هستند، كه حقايق تورات و انجيل را براى مردم بيان نمى‏ كردند؛ ولى جمله‏ ى‏ «يَكْتُمُونَ» كه دلالت بر استمرار دارد، شامل تمام كتمان كنندگان در طول تاريخ از جمله شامل نواصب هم که آياتي را که در امامت علي (ع) نازل شده، کتمان کردند و مي کنند می شود؛ چه اگر کتمان آن ها نبود، الآن همه ی مسليمن شيعه ی علي و ائمّه ی معصومين (ع) بودند و اختلاف نداشتند.

كتمان حقّ مى‏ تواند صورت‏ هاى مختلفى داشته باشد، گاهى با سكوت و عدم اظهار حقّ، گاهى با توجيه و گاهى با سرگرم كردن مردم به امور جزئى و غافل ساختن آن ها از مسائل اصلى است. در مواردى همانند اسرار مؤمنان يا عيوب برادران دينى، كتمان واجب يا مستحبّ است.

و از آنجا كه از بارزترين مصاديق حقيقت نازل شده از طرف خداوند، امامت علي (ع) است، امام صادق (ع) فرموده: اين آيه در حقّ علي نازل شده است. (تفسیر عياشي)

رسول خدا (ص) مي فرمايد: «مَن سُئِلَ عَن عِلمٍ يَعلَمُهُ فَكَتَمَ، لَجَمَ يَومَ القِيامَةِ بِلِجامٍ مِن نارٍ: هر گاه از کسي علمي پرسيده شود که مي داند و آن را کتمان کند، روز قيامت افساري از آتش بر دهان او مي زنند. (مجمع و صافي)

رسول خدا (ص) فرموده: هرگاه بدعت ها در امّت من ظاهر شوند، بايد عالِم علمش را ظاهر کند؛ و هر عالِمي که چنين نکند، لعنت خدا بر اوست. (تفسير قمي)

از اميرمؤمنان على (ع) پرسيدند: «مَن شَرُّ خَلقِ اللهِ بَعدَ اِبليس وَ فِرعون: بدترين خلق خدا بعد از ابليس و فرعون ... كيست؟». فرمود: «اَلعَلَماءُ اِذا فَسَدوا، هُمُ المُظهِرونَ لِلاَباطيلِ، اَلكاتِمونَ لِلحَقايِقِ وَ فِيهِم قالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ‏ اُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ...آن ها دانشمندان فاسدند كه باطل را اظهار و حق را كتمان مى ‏كنند و آن هایند كه خداوند بزرگ در باره آن ها فرموده: لعن خدا و لعن همه لعنت كنندگان بر آن هاست.» (نورالثّقلین)

یکی از اصحاب امام صادق (ع) گفته: به آن جناب عرض کردم: منظور آیه: «إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ» چه كسانند؟ فرمود: منظور مائيم، كه خدا ياريمان كند، چون يكى از ما به امامت رسيد، بايد به مردم امام بعد از خود را معرّفى نمايد. (تفسیر عياشى)

ولی آيه مطلق است واين روايات از باب تطبيق مصداق بر مطلق است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر