سوره بقره - آیه 158 - جزء 2
إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا ۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ
معنای آیه
در حقیقت، «صفا» و «مروه» از شعایر خداست [که یادآور اوست]؛ پس هر که خانه [خدا] را حج کند، یا عمره گزارد، بر او گناهی نیست که میان آن دو سعی به جای آورد. و هر که افزون بر فریضه، کار نیکی کند، خدا حق شناس و داناست.
تفسیر قرآن
قبل از اسلام مشرکان مراسم حجّ را که اصل آن از ابراهيم (ع) است با خرافات بسياری انجام از جمله وقوف در عرفات، قربانی، طواف، سعی بين صفا و مروه انجام می دادند. اسلام مراسم صحيح آن را امضا نمود و بر روی خرافاتش خطّ بطلان کشيد.
مشركان بر بالاى «صفا» بتى به نام «اساف» نصب كرده بودند و بر «مروه» بتی به نام «نائله» و به هنگام سعى از اين دو كوه بالا مى رفتند و آن دو بت را به عنوان تبرّك با دست مسح مى كردند. مسلمانان می پنداشتند با توجّه به سابقه قرار داشتن اين بت ها بر بالاى صفا و مروه نبايد بين آن ها سعى كنند. آيه فوق نازل شد كه صفا و مروه از شعائر الاهى است و اگر مردم نادان آن ها را آلوده كرده اند، دليل بر اين نيست كه مسلمانان سعی بين آن دو را انجام ندهند. (تفسير تبيان)
اين آيه می فرمايد: سعي بين صفا و مروه از شعائر دين خداست؛ پس هر كه حجّ خانه خدا يا عمره به جاي آرد، مانعي ندارد، كه ميان آن دو سعي كند و هر كه به ميل خود كار نيك افزون تري انجام دهد، خدا قدرشناس داناست».
وقتي خدا در برابر اعمالي که بندگان براي سعادت خود انجام مي دهند شکرگزاري مي کند، تکليف بندگان در مقابل يکديگر و در برابر پروردگارشان معلوم است.
امام صادق (ع) فرمود: در روى زمين، مكانى بهتر از ميان صفا و مروه نيست؛ زيرا هر متكبّرى در آنجا سربرهنه و پابرهنه و كفن پوشيده بدون هيچ امتياز و نشانه اى بايد مسافت بين دو كوه را طى كند، گاهى با دويدن و گاهى با راه رفتن. (نورالثقلين)
صفا با ارتفاع پانزده متر و مروه با ارتفاع هشت متر در نزديکي مسجدالحرام، در سمت حجرالاسود و مقام ابراهيم (ع) قرار دارند.
اکنون فاصله 428 متري بين اين دو تپّه به وسيله سالن عظيمي پوشيده شده، که حُجّاج وظيفه دارند هفت مرتبه فاصله ميان اين دو تپه را طى كنند. اين كار يادآور خاطره هاجر، همسر فداكار حضرت ابراهيم (ع) است، كه براى پيدا كردن جرعه آبى برای فرزندش، هفت بار فاصله اين دو كوه را با اضطراب طى كرد.
یکی از اصحاب امام صادق (ع) گوید: از آن جناب پرسيدم آيا سعى بین صفا و مروه واجب است يا مستحبّ؟ فرمود: واجب است، عرض کردم: خداى تعالىٰ فرموده: «فَلاجُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما؟» فرمود: اين در عمره قضاء است، چون رسول خدا (ص) با مشركين شرط كرده بود كه بت ها را از ميانه صفا و مروه بردارند، تا وى و اصحابش سعى كنند، مردى از اصحابش هنوز سعيش تمام نشده بود كه مشركين دوباره بتها را به جاى خود گذاشتند، درنتيجه اين مسئله پيش آمد كه آيا سعى آن مرد صحيح است و يا به خاطر حضور بتها باطل؟ لذا اين آيه شريفه در پاسخ اين سؤال نازل شد، كه اگر سعى كرده ايد، ميانه صفا و مروه، در حالى كه بتها هم بوده اند، عيبى ندارد و جناحى بر شما نيست. (تفسير عياشى)
در عمره تمتّع پنج عمل واجب است: احرام، طواف، نماز طواف، سعى بين صفا و مروه و كوتاه كردن مو يا ناخن. البته در عمره مفرده، طواف نساء و نماز طواف نساء نيز بر اين پنج عمل اضافه مى شود.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر