تفسیر قرآن

بعد از بشارت صابران، در اين آيه به بيان اين که انسان چگونه بايد صابر باشد مي فرمايد:‌ صابران كساني هستند، كه وقتي مصيبتي بدانان رسد، گويند: ما از آنِ خدائيم و به سوي او باز مي گرديم.

ولي منظور تنها گفتن کلمه استرجاع: «اِنّا لِلَّهِ وَاِنّا اِلَيهِ راجعونَ» نيست؛ بلکه مقصود اين است که انسان به هنگام برخورد با مصايب بي تابي نكند. چه انسان وقتي همه چيز را ملک خدا دانست، ديگر براي از دست دادن چيزي اندوهگين نمي شود.

و منظور از گفتن جمله: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ» تنها ذكر زبانى آن نيست؛ بلكه توجّه به حقيقت و روح آن است، كه يك دنيا توحيد و ايمان در عمق آن نهفته است.

توجّه به اين واقعيّت كه «همه از خداييم و به سوی او باز می گرديم» اين درس را به ما مى‏ دهد كه اوّلاً، از زوال نعمت ها ناراحت نشويم، چون همه اين مواهب بلكه خود ما تعلّق به خدا داريم، روزی مى‏ بخشد و روز ديگر مصلحت مى‏ بيند و از ما باز مى‏ گيرد.

ثانياً، به ما اعلام مى ‏كند كه نعمت ها هم زود گذرند و وسيله‏ اى براى پيمودن مراحل تكامل ما هستند.

توجّه به اين كه همه مشكلات ما در منظر و ديد خداست و همه چيز حساب دارد، صبر در مقابل مشکلات را آسان می سازد.

امام حسين (ع) وقتى فرزندش روى دستانش تير خورد و شهيد شد، فرمود: «هَونٌ عَلَىَّ مانَزَل بى اَنَّهُ بِعَينِ الله» اين حادثه را چون خدا مى ‏بيند برايم آسان است». (بحار 45/ 46 )

يکي از صحابه (به قولي عثمان بن مظعون) پسر کوچکي داشت، مُرد. وي چند روز به مسجد نرفت، رسول خدا (ص) سراغش را گرفت. گفتند: به خاطر پسرش که مرده است به مسجد نمي آيد. آن حضرت دستور فرمود او را خواندند، به او فرمود: بهشت را هشت در است و دوزخ را هفت در، آيا دوست نداري به هر در از درهاي بهشت نزديک شوي، پسرت دَمِ در ايستاده باشد و بگويد: پدر بيا، که من بي تو به بهشت نخواهم رفت. آن شخص دل خوش شد. صحابه گفتند: يا رسول الله، اين مخصوص اوست يا اين حکم شامل ديگران هم مي شود؟ فرمود: خير، براي هر مسلماني است که صبر کند. (تفسير ابوالفتوح)

پسر «ابوطلحه» انصاري مريض شده بود. شبي به مسجد رفت و پسرش مرد. زنش بچّه را در خانه نهاد و غذا آماده کرد. چون ابوطلحه برگشت و حال بچّه اش را پرسيد، گفت: از امشب ساکت تر نبوده است.

چون غذا خوردند به رختخواب رفتند، ابوطلحه که دلش خوش شده بود با همسرش نزديکي کرد و چون صبح خواست بيرون رود، زنش گفت: اي ابوطلحه، کسي به ديگري امانتي داده؛ حال كه امانتش را خواسته ناراحت شده است. ابوطلحه گفت: چه مردم بي خرد و بي انصافي! زن گفت: اکنون بدان، پسري که خدا به ما امانت سپرده بود، ديشب پس گرفت، بر ماست که راضي و تسليم باشيم. ابوطلحه گفت: نيکو گفتي، «اِنّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ» وَ اَلحَمدُ لِلّهِ. چون ابوطلحه بامداد آن روز نزد رسول خدا (ص) رفت، آن حضرت به او فرمود: خدا شب شما را مبارک گرداند، خداي تعاليٰ به عوض آن پسر، پسري ديگر به شما عنايت فرمود، که خواهد ماند. (تفسیر ابوالفتوح)

گفتن «إِنَّا لِلَّهِ» و ياد خدا به هنگام ناگوارى ‏ها، آثار فراوان دارد، از جمله: انسان را از كلام كفر آميز و شكايت باز مى‏ دارد، موجب دلدارى و تلقين به خود است، مانع وسوسه‏ هاى شيطانى است، اظهار عقايد حقّ است و بالاخره براى ديگران درس و الگو است.

مردم در مقابل مصائب و مشکلات سه دسته اند: گروهی داد و فرياد می کنند: «اِذا مَسَّهُ الشَّرُّّ جَزوعاً» (معارج 20)، گروهی بردبار و صبورند: «بَشَّرِ الصّابِرين» و گروهی علاوه بر صبر شکرگزار نيز هستند. چنان که بعد از خواندن زيارت عاشورا و ذکر مصيبت های امام حسين (ع) و يارانش سر بر سجده می گذاريم و می گوييم: «اَللّهُمَّ لَکَ الحَمدُ حَمدَ الشّاکِرينَ عَلیٰ مُصابِهِم: خدايا برای توست حمد، حمد سپاسگزاران ويژه توست بر مصيبت ايشان».

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر