تفسیر قرآن

در جنگ بدر 14 نفر شهيد شدند، برخي گفتند «فلاني مرد». اين آيه نازل شد و فرمود: «به آنان كه در راه خدا كشته مي شوند مرده نگوييد، كه زنده اند و شما درك نمي كنيد». (مجمع البیان)

اين بيان خداوند از شهادت، هم مؤمنان را آماده ی جهاد می کند، چون می فهمند با شهادت به حيات طيّب و نعمت دائم و رضوان خدا می رسند و هم بستگان شهدا می فهمند، که با کشته شدن عزيزانشان بيش از چند روز از آنان جدايی ندارند؛ بلکه پس از مدّت کوتاهی به آنان ملحق می شوند و در نتيجه اين چند روزه جدايی در مقابل مرضات الاهی و آن درجاتی که عزيزانشان بدان رسيده اند آسان خواهد بود.

ضمناً اين آيه دليل بر حيات برزخي است؛ زيرا معني ندارد كسي در عين اين که مرده است، زنده هم باشد؛ بلكه تدبّر در اين آيه و آيات ديگر نظير آن، اين حقيقت را روشن می سازد، که نفس انسان که حقيقت اوست موجودی مجرّد و غير مادّی است، که بعد از مردن جسم باز هم زنده است و در صورت مؤمن بودن و انجام عمل صالح از جمله شهادت در راه خدا، زندگی را با عيشی گوارا و دائم از سر می گيرد. چنان که «اَللهُ يَتوَفَّی الاَنفُسَ...» و «قُل يَتوَفّاکُم مَلَکُ المَوت...» چنين معنايی را می رسانند؛ زيرا توفّی به معنای دريافت تمام و کمال روح به وسيله ی خدا و ملک الموت به هنگام مرگ است.

عجيب پندار کساني است، که مي گويند: اين زندگي پس از مرگ که در اين آيه از آن سخن گفته، مخصوص شهداي بدر است. چه طبق نظر آنان هيچ يک از انبيا و اوليا و حتّیٰ رسول اکرم (ص) که اشرف مخلوقات است، در آن داخل نيست.

پيامبر اکرم (ص) فرمود: اوّلين قطره خون شهيدکه بريزد، خدا گناهانش را بيامرزد، جايش را در بهشت به او نشان دهد، همسري از حورالعين به او دهند، از فزع اکبرش ايمن گرداند، او را به زيور ايمان بيارايد و شفاعتش در مورد تا هفتاد کس از خويشانش قبول کند. (ابوالفتوح)

امام صادق (ع) فرمود: ارواح اموات، مانند اجساد، بدن دارند و در درختى از بهشت جاى دارند، يكديگر را مى ‏شناسند و حال يكديگر را مى ‏پرسند و چون روحى تازه از راه برسد، به يكديگر مي گويند: فعلاً مزاحمش نشويد، كه از هول عظيمى در آمده. آن گاه از او مي پرسند: فلانى چه كرد و فلانى چه شد؟ اگر بگويد او در دنيا زنده بود كه من آمدم، به انتظارش مى ‏نشينند و اگر بگويد او مدّتى است از دنيا در آمده، مى ‏فهمند، كه او بهشتى نبوده از در ترحم مى‏ گويند سقوط كرده، سقوط كرده است. (فروع كافى 3/ 244 حديث 3)

يونس بن ضبيان گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: مردم در مورد ارواح مؤمنين چه مي گويند؟ عرض کردم مي گويند: در سينه پرندگان سبزي در قنديل هايي زير عرش اند» فرمود: سبحان الله، مؤمن شريف تر از آن است که روحش در سينه پرنده اي قرارگيرد. هرگاه مؤمن از دنيا رود، پيامبر اسلام (ص) و علي و فاطمه و حسن و حسين (ع) و فرشتگان مقرّب نزد او مي آيند؛ پس وقتي که خدا جان او را مي گيرد، روح او را به صورتي چون صورتش در دنيا به بهشت مي فرستد؛ پس ارواح مي خورند و مي آشامند، و هرگاه شخص تازه اي بر آن ها وارد شود، آن ها را به همان صورتي که در دنيا بوده اند مي شناسد. (مجمع البيان)

امام باقر (ع) فرمود: سؤال قبر مخصوص دو طائفه است، آن ها كه ايمان خالص دارند و آن ها كه كفر خالص دارند. سؤال شد: ساير مردم چطور؟ فرمود: بقيّه مردم از سؤالشان صرف نظر مي شود. (بحار -6/ 235 ح 52)

حمّاد بن عثمان گويد: امام صادق (ع) فرمود: مردگان يكديگر را ديدار مى‏ كنند، از يكديگر احوال مى ‏پرسند و يكديگر را مى ‏شناسند، حتىٰ وقتى يكى از ايشان را ببينى مى ‏گويى: اين فلانى است. (محاسن برقى ص 168)

امام صادق (ع) فرمود: مؤمن به ديدار بازماندگانش مى ‏آيد و از زندگى آنان تنها آنچه مايه خرسندى است مى‏ بيند و آنچه مايه نگرانى است از نظر او پوشيده مي دارند و كافر هم به ديدار بازماندگانش مى ‏آيد، ولى تنها ناگواري ها را مى‏ بيند و امّا خوشى‏ ها از نظرش پوشيده مي دارند. (فروع كافى 3 / 230 حديث 1)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر