تفسیر قرآن

پس از بيان نعمت بی نظیر برانگيختن پيامبر اسلام (ص) براي تعليم و تربيت مردم و بیان تشریع قبله مستقل برای آنان، متفرّع بر آن دو نعمت، مي فرمايد: پس يادم کنيد، تا يادتان كنم و شکر نعمت هايم کنيد و کفران نعمت من نکنيد.

ياد خدا بودن به وسيله ی عبادت و بندگي اوست و شکر نعمتش يکي به وسيله ی بذل نعمت هاي او به نيازمندان است و ديگر نعمت هاي او را درست مصرف کردن.

شيطان براي فريفتن انسان، ابتدا با زبان دين به سراغ افراد مي رود. بدين معني كه ابتدا او را به واجبات کم اهمّيّت وا مي دارد، تا از واجب اهمّ باز دارد؛ آن گاه كساني را كه در اين مورد فريب او را خوردند، به مستحبّات مشغول مي سازد، تا از واجبات باز دارد.

و چون در اين مرحله هم موفّق شد، آنان را به مباحات سرگرم مي كند، تا از مستحبّات بازشان دارد و سرانجام براي به دام حرام افتادن، او را به مشتبهات و مكروهات دعوت مي كند.

مهم ترين فايده ی ياد خدا نيز همين است، كه انسان را از افتادن به دام شيطان و هلاكت مي رهاند.

رسول خدا (ص) فرموده: هرکه اطاعت خدا کند، او را ياد کرده است، هر چند نماز و روزه و تلاوت قرآنش کم باشد؛ و هر که معصيت خدا کند، خدا را فراموش کرده است، هر چند نماز و روزه و تلاوت قرآنش بسيار باشد. (تفسير ابوالفتوح)

در حديث قدسي آمده: خدا به موسيٰ (ع) فرمود: يا موسيٰ، اَنَا جَليسُ مَن ذَکَرَني: اي موسيٰ، من همنشين کسي هستم، که ياد من کند. موسيٰ (ع) عرض کرد: بارخدايا، من در حالاتي همچون حالت جنابت و به هنگام قضاي حاجت نمي خواهم ذکر تو کنم. حق تعاليٰ فرمود: «اُذکُرني عَليٰ کُلِّ حالٍ: در هرحال ذکر و ياد من کن. (ابوالفتوح)

پيامبر اكرم (ص) فرموده: «اَفضَلُ الذِّکرِ الدُّعاءِ: برترين ذکر دعاست». (ابوالفتوح)

اميرمؤمنان (ع) فرموده: در هرجا ياد خدا کنيد که او با شماست. (صافي)

از امام صادق (ع) پرسيده شد: شکر را حدّي است، که وقتي کسي آن را انجام داد شاکر باشد؟ فرمود: آري، اين که بگويد: «اَلحَمدُ لِلّهِ عَليٰ کُلِّ نِعمَةٍ اَنعَمَها عَلَيَّ: تمام حمدها براي خداست بر هر نعمتي که به من ارزاني داشته است. (تفسير عياشي)

چون آيه : «وَاذکُروا اللهَ کَثيراً: خدا را بسيار يادکنيد» (جمعه10) نازل شد، پيامبر اکرم (ص) آن قدر ذکر خدا مي کرد که کفّار گفتند: ديوانه شده است. (ابوالفتوح)

امام صادق (ع) فرموده: خورنده شکرگزار اجرش مانند گرفتار صابر است و عطا کننده ی سپاسگزار اجرش چون محروم قانع است. (کافي 3/148 باب شكر، ح 1)

پيامبر اکرم (ص) فرموده: درِ سپاسگزاري به روي بنده اي گشوده نشود که در افزايش روزي به رويش بسته شود. (کافي 3/149 باب شكر، ح 2)

در حديث قدسي آمده، که خداوند فرموده است: من نزد گمان بنده ام هستم، هرچه مي خواهد به من گمان برد؛ و من با بنده ام هستم. وقتي که مرا ياد کند، در ميان جمعي بهتر از آن او را ياد کنم؛ و هرکسي يک وجب به من نزديک شود، من يک ذراع به او نزديک مي شوم؛ و هرکسي يک ذراع به من نزديک شود، من به اندازه ی يک باع (گشادن هردو دست) به او نزديک مي شوم؛ و هر کسي با راه رفتن به من نزديک شود، من با دو به او نزديک مي شوم؛ و هرکس با چندان گناه به نزد من آيد، که در زمين نگنجد، به مانندش با مغفرت به سويش مي روم، مادام که برايم شريکي قرار ندهد. (ابوالفتوح)

به نقل امام صادق (ع) خداوند فرموده: كسي كه ذكر من چنان او را مشغول كند، كه از درخواست از من باز ماند، بيش از آنچه ديگران از من خواسته اند، به او مي بخشم. (الميزان)

اميرمؤمنان (ع) فرمود: شکر هر نعمتي دوري از حرام هاي خداوند است. (تفسیر صافي)

و به نقل امام صادق (ع) خداوند فرموده: اي فرزند آدم، در نزد خود ياد من كن، تا نزد خودم ياد تو كنم؛ در خلوت ياد من كن، تا من هم در خلوت ياد تو كنم؛ در ميان جمعيّت ياد من كن، تا در ميان جمعيّت بهتري يادت كنم؛ و فرمود: هر بنده اي در ميان جمعيّتي از مردم ياد خدا كند، خداوند در ميان جمعيّتي از ملائكه ياد او كند. (الميزان به نقل از محاسن)

روزى رسول خدا (ص) به يارانش فرمود: در باغ هاى بهشت به گردش بپردازيد، پرسيدند: يا رسول الله، باغ هاى بهشت چيست؟ فرمود: مجالس ذكر، هم صبح و هم شام به اين مجالس برويد و به ذكر بپردازيد و هر كس دوست داشته باشد بفهمد چه منزلتى نزد خدا دارد، بايد نظر كند ببيند خدا چه منزلتى نزد او دارد، چون خداى تعالىٰ بنده خود را به آن مقدار احترام مى ‏كند كه بنده ‏اش او را احترام كند. (عدّة الدّاعى ص 238 ح 16)

کسی گويد: امام صادق (ع) به من فرمود: آيا تو را از مهم ترين وظيفه‏ اى كه خدا بر خلق خود واجب كرده خبر دهم؟ عرضه داشتم: بله، فرمود: اوّل انصاف دادن به مردم، به اين كه با مردم آن طور رفتار كنى كه دوست مي دارى با تو رفتار كنند. دوّم مواسات با برادران دينى و ياد خدا در هر موقف، البتّه منظورم از ذكر خدا، «سبحان الله والحمد للَّه و لااله الّا الله والله اكبر» نيست، هر چند كه اين نيز از مصاديق آنست، ولى منظورم اين است كه در هر جا كه پاى اطاعت خدا به ميان مى‏ آيد، به ياد خدا باشى و اطاعتش كنى و هر جا معصيت خدا پيش آيد، به ياد او باشى و آن را ترك كنى. (معانى الاخبار ص 192 حديث 3)

رسول خدا (ص) فرمود: خداى سبحان فرموده: اگر بفهمم كه اشتغال به من بيشتر اوقات بنده ‏ام را گرفته، شهوتش را هم به سوى دعا و مناجاتم برمى ‏گردانم و چون بنده ‏ام چنين شود، آن گاه كه بخواهد سهو كند خودم ميان او و سهو کردن حائل مى ‏شوم. چنين افرادى اولياء حقيقى من هستند، آن ها قهرمانانند وكسانى اند كه اگر بخواهم اهل زمين را به عقوبتى هلاك كنم، به خاطر همين قهرمانان صرف نظر مى ‏كنم. (عدة الدّاعى ص 235)

به نقل «درّ منثور» از ابن مسعود رسول خدا (ص) فرموده: كسى را كه چهار چيز داده باشند چهار چيز ديگر هم داده‏ اند و تفسير اين در كتاب خداست،

1 ـ كسى كه توفيق ياد خدايش داده ‏اند، خدا هم به ياد او خواهد بود؛ چون خداى تعالىٰ ‏فرموده: «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ، به يادم باشيد تا به يادتان باشم.« (بقره 52).

2 ـ كسى كه توفيق دعايش داده‏اند، اجابت دعا هم داده‏اند، چون خداى تعالى ‏فرموده: «اُدْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ: بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را.» (غافر آيه 60)

3 ـ كسى كه مقام شكرش داده ‏اند، زيادى نعمت هم داده ‏اند؛ چون خداى تعالىٰ ‏فرموده: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَاَزِيدَنَّكُمْ: اگر شكرم بگزاريد، حتماً نعمت شما را زياد كنم» (ابراهيم، 6 )

4 ـ و كسى كه توفيق استغفارش داده‏ اند، آمرزشش هم داده ‏اند؛ چون خداى سبحان فرموده: «اِسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ، إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً، از پروردگارتان آمرزش بخواهيد، كه او آمرزگار است.» (نوح آيه 10)

امام باقر (ع) فرمود: از مصاديق ذكر خدا تسبيحات حضرت زهرا یعنی 34 مرتبه الله اكبر، 33 مرتبه الحمد لله و 33 مرتبه سبحان‏الله است. (نورالثقلين)

رسول خدا (ص) فرمود: كسى كه خدا را اطاعت كند، خدا را ذكر كرده، هر چند كه نماز و روزه و تلاوت قرآنش كم باشد، و كسى كه خدا را عصيان كند، خدا را از ياد برده، هر چند نمازش و روزه و تلاوتش بسيار باشد. (درّ منثور)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر