سوره بقره - آیه 150 - جزء 2
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
معنای آیه
و از هر کجا بیرون آمدی، [به هنگام نماز] روی خود را به سمت مسجدالحرام بگردان؛ و هر کجا بودید رویهای خود را به سوی آن بگردانید، تا برای مردم -غیر از ستمگرانشان- بر شما حجتی نباشد. پس، از آنان نترسید، و از من بترسید، تا نعمت خود را بر شما کامل گردانم، و باشد که هدایت شوید.
تفسیر قرآن
آن گاه مي فرمايد: اي پيامبر ما، هركجا رفتي [براي نماز] رويت را به جانب مسجدالحرام كن و شما مسلمانان نيز هر جا بوديد، روهاتان را به سوي آن كنيد، تا براي مردم عليه حجّتي نماند؛ جز ظالمان اهل كتاب كه به هر حال خرده مي گيرند. پس از اهل كتاب و مشركين نترسيد و از من بترسيد؛ چه اين تغيير قبله براي آن بود، كه نعمت خود را بر شما كامل كنم، باشد كه هدايت يابيد».
امام علي (ع) فرمود: عَظُمَ الخالِقُ في اَنفُسِهِم، فَصَغُرَ مادونَهُ في اَعيُنِهِم: خالق نزدشان بزرگ است؛ از اين رو، غير او در چشمشان كوچك است. (تفسير الكاشف)
به حقِّ حقّ، كه تا حقّ جمالم نمود دگر غير حقّ، به چشمم نبود
از نظر اسلام، نه فقط نماز و ذبح حيوانات بايد رو به قبله باشد. مستحبّ است انسان رو به قبله بنشيند و رو به قبله بخوابد و در دستشوئي رو يا پشت به قبله کردن حرام است.
امّت اسلامی سه پيوند مشترک دارند: خدای واحد، کتاب واحد وقبله واحد و به عبارتی وحدت عقيده، وحدت شريعت و وحدت وطن بزرگ.
خداوند روي کردن مردم به کعبه در نمازهاشان را قدم اوّل براي اتمام نعمت دانسته و با فعل مضارع فرموده: «لِاُتِمَّ نِعمَتي عَلَيکُم: براي اين که نعمتم را بر شما تمام کنم.»
در فتح مکّه نيز که با آن بزرگ ترين پايگاه شرک در عربستان برچيده شد، قدم ديگري براي اتمام نعمت مي داند و آن را هم به صورت مضارع بيان مي دارد: «وَ يُتِمَّ نِعمَتَهُ عَلَيکَ: و نعمتش را بر تو تمام خواهد نمود.» (فتح 48/2)؛
ولي به هنگام بازگشت از حجّة الوداع در سال دهم بعد از معرّفي امام معصوم (علی (ع))، در آيه اي با صيغه ی ماضي مي فرمايد: «اَليَومَ اَكمَلتُ لَكُم دِينَكُم وَ اَتمَمتُ عَلَيكُم نِعمَتي وَ رَضيتُ لَكُمُ الاِسلامَ ديناً: امروز دين شما را کامل کردم، نعمتم را برشما تمام نمودم و راضي شدم که اسلام دين شما باشد.» (مائده 5/3)
تأكيدات در مورد تغيير قبله هم برای پایان دادن به گفت وگو هاست و هم دستورات تازه اى همراه دارند، از جمله اين كه در آيات گذشته تكليف مسلمانان در ارتباط با مساله قبله نسبت به شهرى كه در آن زندگى مى كردند مشخّص شده بود، امّا در اين آيه و آيه بعد، حكم نمازگزاران را به هنگام مسافرت در هر ديار را روشن مى سازد و در آيه بعد، حكم عمومى توجّه به مسجدالحرام را در هر مكان و هر نقطه اى بيان می کند.
كعبه، قرارگاه و آمادگاه حركتها و انقلابهاى الاهى بوده است. از حضرت ابراهيم و حضرت محمّد گرفته تا امام حسين (ع) و در آينده حضرت مهدى (عج) همگى از كنار كعبه حركت خود را شروع كرده و مى كنند.
در عظمت كعبه همين بس كه مسلمانان به اهل قبله معروفند.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر