تفسیر قرآن

بعد از سخن از ستمگرانى كه مانع از تعمير مساجد الاهى مى‏ شدند و در تخريب آن مى‏ كوشيدند، مى‏ فرمايد: مشرق و مغرب از آنِ خداست؛ پس به هر جهت رو كنید، همان جهت وجه خداست؛‌ همانا خدا وسعت بخش و داناست.

مشرق و مغرب در اين آيه كنايه از تمام جهات است، چنان كه می گوییم دشمنان على به خاطر عداوت و دوستانش از ترس، فضائل او را پوشاندند، امّا با اين حال فضائلش شرق و غرب عالم (يعنى همه دنيا) را گرفت.

بعضي گفته اند: این آیه در باره يهود نازل شد که در برگرداندن قبله از بيت المقدّس به جانب كعبه اشكال كردند. بعضي ديگر گفته اند:‌ پيامبر (ص) عدّه اي از اصحاب را به جنگي فرستاد، در شب تاريكي در بيابان هريك به جانبي نماز خواند كه مي پنداشت قبله است وبعضی گفته اند: اين آيه در مورد نماز نافله است، که انسان هنگام راه رفتن و سوار بر مرکب مي تواند به هر طرف که باشد نماز بخواند (عياشي و مجمع)؛ ولي ازآنجا که روايات فوق با هم تعارض ندارند، همه مي توانند درست باشند.

«جاثليقي: کاتوليکي» از اميرمؤمنان (ع) پرسيد: وجه خداي تعاليٰ در آيه: «فَاَينَما تَوَلّوا فَثَمَّ وُجهُ اللهِ» چگونه است؟ حضرت فرمود آتشي روشن نمودند؛ آن گاه به او فرمود: وجه (صورت) اين آتش کجاست؟ نصراني گفت: هر طرفش وجه است. اميرمؤمنان (ع) فرمود: اين آتش كه مخلوق و مصنوع است، وجهش شناخته نمي شود و خالقش شبيه او نيست؛ در حالي كه مشرق و مغرب از آن خداست، پس به هر جا رو کنيد آنجا روي خداست، هيچ چيزي از پروردگار ما مخفي نيست. (صافي)

ولي با توجّه به اين که به هر حال انسان بايد در عبادت رو به سويي داشته باشد، براي وحدت مسلمين از زمان ابراهيم (ع) همواره کعبه جهت عبادت بوده است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر