تفسیر قرآن

هرچند دانشمندان يهود قبل از بعثت پيامبر اسلام (ص) مردم را به ايمان به آن حضرت دعوت مى‏كردند و بشارت ظهورش را مى ‏دادند؛ ولى خود هنگام ظهور آن حضرت از ايمان آوردن خود دارى كردند. (مجمع)؛ هر چند آيه عام است و در آن خدای تعالیٰ همه انسان ها، به ويژه عالمان و آن دسته رهبران دينی را که با وجود خواندن کتاب آسمانی و آشنايي با وحی، توده مردم را به صدقه و امانتداری وساير خيرات امر می کنند؛ ولی خود به اين امور نمی پردازند، مذمّت می کند و مي فرمايد: «آيا مردم را به نيکي فرمان مي دهيد، ولي خود را فراموش مي كنيد، با اين كه كتاب آسماني را تلاوت مي كنيد، که در آن بر انجام نيکی تأکيد شده است، آيا نمي انديشيد؟

بزرگی سراسر به گفتار نيست دو صد گفته چون نيم کردار نيست

رسول اکرم (ص) به ابوذر فرمود: برخی بهشتيان گروهی از دوزخيان را می بينند و از آن ها می پرسند: چه چيز شما را داخل جهنّم کرده؟ در حالی که ما به وسيله ی تعليم و تأديب شما وارد بهشت شده ايم؟ جواب می دهند: ما کسانی هستيم، که شما را به خير دعوت می کرديم، ولی خودمان بدان عمل نمی کرديم.» (وسايل 16 /52)

و رسول اکرم (ص) فرموده: در معراج ديدم، كه لب هاي عدّه اي را با قيچي گداخته مي برند. از جبرئيل پرسيدم: اين ها چه كساني هستند؟‌ گفت:‌ اين ها واعظاني هستند، كه ديگران را امر به نيكي مي كردند، ولي خودشان خلاف مي نمودند. (مجمع)

امام صادق (ع) مى‏فرمايد: مِن اَشَدِّ النّاسِ عَذاباًً يَومَ القِيامَةِ مَن وَصَفَ عَدلاً وَ عَمَلَ بغَيرِهِ: كسى در روز قيامت عذابش از همه شديدتر است، كه سخن حقّى بگويد و خود به غير آن عمل كند. (نورالثقلين)

علی (ع) می فرمايد: «رُبَّ عالِمٍ قَد قَتَلَهُ جَهلُهُ وَ عِلمُهُ مَعَهُ لايَنفَعُهُ: چه بسا عالمی که جهلش او را از پا درآورد و دانش او سودی به حالش ندارد.» (نهج البلاغه، حکمت 10 (ع) )

و امام علی (ع) می فرمايد: هرکس خود را امام ديگران قرار دهد، ابتدا بايد به تعليم خود بپردازد. (نهج البلاغه، حکمت (ع) 3)

امام کاظم (ع) فرمايد: «طوبیٰ لِلعُلَماءِ بِالفِعلِ وَ وَيلٌ لِلعُلماءِ بِالقَولِ: درود بر عالمانی که به گفته خود عمل کنند و وای بر عالمانی که فقط حرف می زنند. (بحار (ع) 8/299)

اميرمؤمنان (ع) در وصيّتش به فرزندش محمّد حنفيّه می فرمايد: «يا بُنَيَّ، اِقبَل مِن الحُکَما مَواعِظَهُم وَ تَدَبَّر اَحکامَهُم وَ کُن آخِذِ النّاسِ بِما تَأمُرُ بِهِ وَ اَکُفَّ النّاسَ عَمّا تَنهیٰ عَنهُ: پسرم، نصيحت حکيمان را بپذير و در احکام آنان تدبّر کن و بيش از ديگران بدانچه فرمان دهی عمل کن و از آنچه نهی کنی دوری گزين.» (وسايل 16 /151)

از آن رو مردم را با عمل خود به نيكي ها دعوت كردن تاثير عميق دارد كه هرگاه شنونده بداند گوينده به گفته خويش صد در صد ايمان دارد به سخنانش گوش جان مى‏ سپارد و سخن كه از دل برخيزد بر دل مى ‏نشيند.

امیرمؤمنان علی (ع) مي فرمايد: «اَيُّهَا النّّاسُ، اِنِّى وَاللهِ ما اَحُثُّكُم عَلىٰ طاعَةٍ اِلّا وَ اَسبِقُكُم اِلَيها، وَ لا اَنهاكُم عَن مَعصِيَةٍ اِلّا وَ اَتَناهى قَبلَكُم عَنها: اي مردم، سوگند به خدا، من شما را به هيچ طاعتي وادار نمي كنم، مگر آن كه پيش از آن، خود عمل كرده ام و از معصيتي شما را باز نمي دارم، جز آن كه پيش از آن ترك گفته ام. (نهج البلاغه، خطبه 1 (ع) 5)

و امام صادق (ع) فرموده: «كونوا دُعاةَ النّاسِ بِاَعمالِكُم وَ لاتَكونوا دُعاةً بِاَلسِنَتِكُم: مردم را به اعمالتان به نيكي ها دعوت كنيد،‌ نه با زبانتان.» (سفينة البحار، مادّه عمل)‌

در قرآن: عالم بى ‏عمل، به الاغى تشبيه شده است كه بار كتاب حمل مى ‏كند، ولى خود از آن بهره‏ اى نمى ‏برد. (جمعه، 5)

رسول خدا (ص) فرمود: عالم بى ‏عمل، مثل چراغى است كه خودش مى ‏سوزد، ولى نورش به مردم مى‏ رسد. (كنزالعمّال، ح 29109)

و رسول خدا (ص): عالم بى ‏عمل، چون تيرانداز بدون كمان است. (بحارالانوار، ج 10، ص 100)

حضرت عيسى (ع) فرمود: عالِم بى ‏عمل، مثل چراغى است بر پشت بام كه اتاق‏ها تاريك‏ اند. (بحار، ج 14، ص 309)

امام صادق (ع) فرمود: موعظه‏ ى عالم بى ‏عمل، چون باران بر روى سنگ است كه در دل ها نفوذ نمى ‏كند. (بحار، ج 2، ص 39)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر