تفسیر قرآن

سپس به تنوّع انسان و جانوران پرداخته می­ فرمايد:

و از انسان­ها  و جنبندگان و چهارپايان نيز افرادي آفريده، با نژادها و رنگ­های كاملاً متفاوت. آری چنين است. هر چند تنها بندگان دانشمند همواره از ادای انجام مسئوليّت ­ها و وظايفی که در برابر خدا دارند، می­ ترسند.

خدا عزيز وآمرزنده است. عزتش سبب مي­ شود، كه دانشمندان كه به اين مطلب دانا هستند، از او ترس و خشيت داشته باشند و آمرزندگی خدا سبب مي­ شود،‌ كه عالمان با عبادت به درگاهش تقرّب جويند. ايمان به خدا و خشيت از او به تمام معناى كلمه هم تنها عالمان دارند، نه جهّال.

انسان­ ها با اين­كه همه از يك پدر و مادرند، داراى نژادها و رنگ­هاى كاملا متفاوتند، حتّىٰ افراد يك‏ نژاد نيز دارای رنگ­های کاملاً متفاوتند. گذشته از رنگ افراد آدمی هم صورت ­هاى کاملاً متمایز از دیگران دارند، بلکه از نظر خُلق و خو و استعداد و ذوق كاملا متنوّع و مختلف ­اند؛ به طوری که دو نفر، حتّیٰ دو قلوها صد در صد مثل هم نیستند.

هزاران هزار نوع حشره، پرنده، خزنده، حيوانات دريايى و حيوانات اهلی  و وحشى نیز وجود دارد، كه هر كدام با ويژگي­های خاصّ خود نشانه‏ اى از قدرت و علم و حکمت آفريدگار خود هستند.

امام سجّاد (ع) فرموده: علم و عمل دو دوست صميمي ­اند، كسي كه خدا را بشناسد از او مي ­ترسد، و همين ترس او را وادار به عمل و اطاعت فرمان خدا مي­ كند، صاحبان علم و پيروانشان آنانند، كه خدا را خوب شناخته ­اند، براي او عمل مي ­كنند و به او عشق مي ­ورزند، چنان­كه خداوند فرموده: اِنَّما يَخشَي اللهَ مِن عِبادِهِ العُلَماءُ. (نورالثّقلين)

امام صادق (ع) فرمود: علما كساني­اند كه اعمالشان هماهنگ سخنانشان است. كسي كه گفتارش با كردارش هماهنگ نباشد عالم نيست. (مجمع)

و در حديث ديگري آمده: اَعلَمُكُم بِاللهِ، اَخوَفُكُم بِاللهِ: از همه­ شما عالم ­تر كسي است كه ترسش از خدا از همه بيشتر باشد. (مجمع)

و مراد از «علما» علماى بالله است، كه خداى سبحان را به اسماء  و صفات و افعالش مى‏ شناسند، شناسايى تامّى كه دل­هاشان به وسيله آن آرامش مى‏ يابد و شك از نفوسشان زايل گشته و آثار آن در اعمالشان هويدا مى‏ گردد و فعلشان مصدق قولشان مى‏ شود.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان