تفسیر قرآن

اين سوره در «مكّه» نازل شده و 45 آيه دارد و به مناسبت كلمه­ «فاطر» در اوّلين آيه­ اش فاطر ناميده شده است. مطالب اين سوره بيشتر راجع به اصول عقايد يعني توحيد، رسالت رسول اكرم (ص) و معاد است‌ و به تناسب در مورد خالقيّت، ربوبيّت، رازقيّت و رحمت وسيع خدا، سنّت تخلّف ­ناپذير او در مجازات مستكبران، مبارزه­ مستمرّ انبيا با مشركان و كافران و بيان مواعظ و اندرزهايي براي ايمان آوردن مردم آمده است. 

سپاس و ستايش مخصوص خدائي است، كه نو آفرين آسمان­ها و زمين است. همو كه فرشتگان را با بال­ هاي دوگانه و سه ­گانه و چهارگانه ‏فرستادگان خود كرده است و در آفرينش هر چه بخواهد مي ‏افزايد؛  چرا كه او بر هر چيزي تواناست.

با توجه به اين­كه بعد از سخن از آفرينش آسمان­ها و زمين، سخن از  بال­ هاى متعدّد فرشتگان آمده، كه نشانه‏ قدرت آنهاست، و نيز با توجه به اينكه الملائكه معنى عموم مى ‏دهد، رسالت در اينجا هم «رسالت تشريعى» را شامل مى‏ شود و هم «رسالت تكوينى» را.

در روايت است: خداوند فرشته‏ اى دارد، كه ما بين نرمى گوش او تا چشمش به اندازه پانصد سال راه به وسيله پرنده ‏اى است». (نورالثّقلين)

در روايات آمده: جبرئيل ششصد بال دارد و وقتی با اين حالت پيامبر اکرم (ص) را ملاقات كرد، مابين زمين و آسمان را پر كرده بود. (نورالثَّقلين)

بسا منظور از بال و پر در اينجا توانايي بر فعّاليّت باشد، چنان­كه ­گويند: فلاني بال و پرش سوخته يعني توان انجام كاري ندارد، يا مي­ گويند:‌ انسان بايد با دو بال علم و عمل پرواز كند؛ و فرشتگان در اين مورد بعضي بر بعضي برتري دارند.       

امام صادق (ع) فرموده: اَلمَلائِكَةُ لايَأكلونَ وَ لايَشرَبونَ وَ لايَنكِحونَ  وَ اِنَّما يَعيشونَ بِنَسيمِ العرش: فرشتگان نه غذا مى ‏خورند، نه آب مى‏ نوشند و نه ازدواج مى‏ كنند، آنها با نسيم عرش زنده ‏اند!؟ (نورالثّقلين)

پيامبر اکرم (ص) فرموده: هيچ موجودي عددش بيشتر از ملائكه نيست، هر شبانه روز هفتاد هزار فرشته به زمين نازل مي ­شوند و پيرامون كعبه طواف مي­ كنند، آن­گاه نزد من، بعد‌ نزد اميرمؤمنان شده، سلام مي ­كنند، سپس نزد حسين شده شب را تا سحر نزد او مي­ مانند، سپس با معراجي به آسمان عروج مي­ كنند‌ و ديگر هرگز بر نمي ­گردند. (تفسير قمي)

ملائكة موجوداتى هستند مخلوق خدا و واسطه‏ هايى بين او و بين عالم مشهود، كه آنان را موكّل بر امور عالم تكوين و تشريع كرده است  و بندگان محترمى هستند كه هرگز نافرمانى خدا نمى ‏كنند.

اميرمؤمنان (ع) فرمود: احدی از مردم نيست، مگر آن­كه با او چند فرشته است، كه او را از سقوط در چاهی و فرو ريختن ديواری به رويش و رسيدن ناملايمى به او حفظ مى‏ كنند و اين مراقبت را در طول عمر او ادامه مى‏ دهند تا اجلش فرا رسد، آن­گاه او را تنها می­ گذارند، تا هر بلايی كه مقدّر است، بر سرش بيايد». (توحيد صدوق، ص 367، ح 5) 

 امام صادق­ (ع)­‏ فرمود: فرشتگان در آسمان­ها از عدد ذرّات خاك­ های زمين بيشترند و در آسمان جاى پايى نيست؛ مگر اين­كه در آنجا فرشته ‏اى تسبيح خدا مى‏ كند. (بحار95/176)          

پیامبر (ص) فرموده: جبرئيل به من گفت: ما و ­ فرشتگان به خانه ­اي كه در آن سگي يا مجسّمه ­اي يا ظرف ادرار باشد، داخل نمي­ شويم. (الميزان)

«علّامه­ طباطبايي» مي ­فرمايد: از اينجا معلوم مي­ شود ملائكه منزّه از مادّه جسماني ­اند؛ چون مادّه جسماني در معرض زوال و فساد و تغيّر است و از اين­كه در روايات سخن از صورت و شكل  و هيئت­ هاي جسماني ملائكه شده،‌ از باب تمثّل است، يعني فلان فرشته اگر اوصافش مجسّم شود، بدين شكل است؛ ولی اين­كه بر سر زبان­ها افتاده: فرشته جسمي است لطيف كه به هر شكل در مي ­آيد جز به شكل سگ و خوك؛ و جنّ نيز جسمي است لطيف كه به هر شكل كه بخواهد در مي­ آيد حتّیٰ شكل سگ و خوك، مطلبي است كه نه دليل عقلي دارد و نه نقلي. (الميزان)

رسول خدا (ص) در تفسير «يَزيدُ في الخَلقِ مايَشاءُ»‌ فرموده:‌ «حَسِّنوا القُرآنَ بِاَصواتِكُم؛ فَاِنَّ الصَّوتَ الحَسَنِ يَزيدُ القُرآنَ حُسناً وَ قَراَ «يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ ما يَشاءُ: قرآن را با صداى زيبا زينت بخشيد، چرا كه صداى خوب بر زيبايى قرآن مى ‏افزايد و اين آيه را تلاوت فرمود. (الميزان به نقل از عيون)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان