سوره احزاب - آیه 72 - جزء 22
إِنّٰا عَرَضْنَا اَلْأَمٰانَةَ عَلَى اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اَلْجِبٰالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهٰا وَ أَشْفَقْنَ مِنْهٰا وَ حَمَلَهَا اَلْإِنْسٰانُ إِنَّهُ كٰانَ ظَلُوماً جَهُولاً
معنای آیه
ما آن امانت را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه كرديم، ولى آنها از تحمل آن شانه خالى كردند و از آن هراسان شدند، اما انسان آن را بر دوش گرفت؛ او ستمكارى نادان بود.
تفسیر قرآن
اين دو آيه آخر براي بيان موقعيّت ممتاز انسان در ميان تمام جهانيان دارد؛ ولی اگر به ارزش خود جاهل باشد و بر خويشتن ستم كرده و به اسفل السافلين سقوط مى كند؛ مي فرمايد:
ما امانت را بر آسمان ها و زمين وكوه ها عرضه داشتيم؛ امّا آنها از تحمّلش سر برتافتند و از آن هراسيدند؛ امّا انسان آن را پذيرفت و حمل كرد؛ ولي افسوس او ظالم و جاهل بود. چون قدر اين مقام عظيم را نشناخت و به خود ستم كرد.
«امانت الاهي» قابليّت تكامل نامحدود انسان با اراده و اختيار و رسيدن به مقام انسان كامل و بنده خاصّ خدا و پذيرش ولايت الاهيّه است. و آسمانها و زمين و كوه ها هر چند از نظر حجم و وزن بسيار بزرگند، ولي آن استعداد را ندارند، كه حامل ولايت الهيّه شوند. چون خدا به انسان عقل، اراده، فطرت، هدايت پيامبران و... داده، که به آنها داده نشده است.
امام عليّ بن موسي الرّضا (ع) فرموده: اَلاَمانَةُ الوِلايَةُ، مَن اِدَّعاها بِغَيرِحَقٍّ كَفَرَ: امانت همان ولايت است، هر كه به ناحقّ ادّعا كند، از زمره مسلمانان بيرون مي رود. (تفسير برهان)
امام صادق (ع) در تفسير اين آيه فرمود: اَلامانَةُ الوِلايَةُ وَالاِنسانُ هُوَ اَبوالشُّرورِ المُنافِق: امانت همان ولايت است و انسانى كه توصيف به ظلوم و جهول شده كسى است كه صاحب گناهان بسيار و منافق است. (تفسير برهان)
در كافي در ذيل كلام خداوند: «اِنّا عَرَضنَا الاَمانَةَ ...» امام صادق (ع) فرموده: اين امانت عبارت است از ولايت اميرمؤمنان (ع). علّامه طباطبايي مي فرمايد: منظور از ولايت اميرالمؤمنين (ع) آن ولايتي است كه اوّلين نفر از اين امّت، كه بدان رسيد و فتح بابش را كرد، علي (ع) بود، يعني آدمي به جايي از تكامل رسد، كه خداي سبحان عهده دار آمورش شود و اين از راه مجاهده و عبادت خالصانه به دست مي آيد. (الميزان)
چون وقت نماز مى رسيد، لرزه بر اندام على (ع) مى افتاد و مى فرمود: وقت نماز است، نماز همان امانت الاهى است، كه كوه ها و آسمان ها از تحمّل آن سرباز زدند. (نورالثقلين)
در زيارت جامعه كبيره هم خطاب به اهل بيت (ع) مى خوانيم: «اَنتُمُ الاَمانَةَ المَحفوظَةُ: شما آن امانت حفظ شده هستيد.
توصيف انسان به «ظلوم» و «جهول» بدان خاطر است، كه آدم منزلت خود را نداند و با ظلم بر خودش به ولايت الاهيّه نرسد؛ چون ولايت الاهيّه وقتي براي انسان حاصل مي شود، كه هم علم و ايمان به خدا داشته باشد و هم عمل صالح كه همان عدالت است؛ انجام دهد. و انسان هايي كه فاقد چنين موهبتي از جانب خدا باشند، في حدّ نفسه جاهل و ظالم اند.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر