تفسیر قرآن

و در خانه ‏هاي خود بمانيد وچون جاهليّت پیشين بدحجاب ظاهر نشويد؛ و اندام و وسائل زينتتان را در معرض تماشاي ديگران قرار ندهيد. نماز برپا داريد و زكات بپردازيد و از خدا و رسولش اطاعت كنيد.»

البتّه اين دستورات همچون همه ­ی احكام قرآن و اسلام عامّ­ اند و دستوراتي براي همه­ ی زنان مسلمان مي­ باشند، هر چند در مورد زنان پيامبر (ص) تأكيد بيشتري دارند.

جاهليّتِ اوليٰ با ظهور اسلام از بين رفت؛ ولي جاهليّت جديد جايش را گرفته است. در حديث است: «سَتَكونُ الجاهِلَيَّةُ الاُخريٰ: به زودي جاهليّت ديگري فرا مي ‏رسد». (نورالثّقلين)

اگر در جاهليّت آن روز دختران را مي­ كشتند، امروز با سقط­ جنين هم دختران را مي­ كشند و هم پسران را. اگر در جاهليّت آن روز با ريختن دو قبيله ­ی عرب به هم چندين نفر كشته مي ­شد؛ امروز در جنگ‏ هاي جهاني كشتارهاي ميليوني انجام مي­‏ گيرد.  اگر در جاهليّت زنا بود، امروز در كشورهاي مترقّي‏ علاوه بر زنا همجنس ‏­بازي هم شيوع دارد. 

و در پايان مي‏ فرمايد:

«خداوند فقط مي‏ خواهد پليدي و گناه را از شما اهل بيت دور كند و كاملاً شما را پاك سازد». از آنجا كه «اراده­ تشريعي» خدا بر اين قرار گرفته، كه همه­ مردم پاك باشند؛ معلوم مي­ شود، كه این آیه اشاره به اراده­ تكويني خدا دارد، كه خطا ناپذير است.

منظور از اهل بيت پيامبر (ص) در این آیه غير زنان پيامبر (ص) است؛ زيرا صحيح نيست ضمير مردان را به زنان ارجاع داد و به زنان گفت: «عَنكُم»؛‌ بلكه اگر منظور زنان پيامبر (ص) بودند مي ­بايستي بفرمايد: «عَنكُنَّ». ولي اگر مرد و زن همه منظور باشند، اشكال ندارد كه ضمير «عَنكُم»‌ در مورد آن­ها به كار رود.

وانگهي هيچ­يک از زنان پيغمبر ادّعا نکرده كه ما اهل بيت پيامبريم، بلکه در رأس آنان امّ­ سلمه و عايشه روايت کرده­ اند، که اين آيه ويژه­ پيامبر (ص) و علي و فاطمه و حسن و حسين (ع)  است. و اين اعتراف را مسلم و ترمذي و طبري و سيوطي و ابن­اثير و... آورده­ اند.

ثالثاً، همسران پيامبر (ص) مطهّر از رجس نبودند، زيرا بعضي از آن­ها مانند عايشه عليه امام زمان مورد قبول همه (علي (ع)) كه پيامبر (ص) در مورد او فرموده بود «‌جنگ با تو،‌ جنگ با من است»‌ جنگي راه انداخت كه در آن هزاران تن از مسلمين و مؤمنين  و اصحاب پيامبر (ص) کشته شدند،‌ جنگي كه حتّیٰ جنگ صفّين و كشته شدن هزاران نفر از مسلمين و اصحاب پيامبر (ص) و جنگ نهروان و كنار گذاشتن اهل بيت (ع) از خلافت و به تبعش شهادت امام حسين (ع) و شهادت و مسموم شدن همه ­ی ائمّه­ی بعدي (ع) به دنبال جنگ جمل رخ داد.    

روايات بسيار زيادي كه در منابع اهل سنّت و شيعه وارد شده، بر آن هستند، كه اين آيه مخصوص پنج نفر است: پيامبر اكرم (ص)، علي، فاطمه، حسن و حسين (ع).

از جمله مسلم در صحيحش 2/368.  ترمذي در صحيحش 5/351 ، نسائي در خصائص، ص 49 ، ذهبي در تلخيص 2/150، طبراني در معجم 3/48 ، ابن ­حجر در اصابه 2/509، قندوزي حنفي در ينابيع ­المودّه ص 107، خوارزمي در مناقب ص 23، حلبي در سيره 3/212، دحلانيه در سيره 3/329 ، فخر رازي درتفسير کبير، سيوطي در درّمنثور 5/199، طبري در تفسيرش6/222 ، ابن­ کثير در تفسيرش 3/492، احمد حنبل در مسند1/331

سؤال: اگر این جمله در باره زنان پیامبر (ص) نیست، بلکه در باره اهل بیت (ع) است، چرا در بین آیاتی آمده که در باره زنان پیامبر (ص) است؟

پاسخ: اوّلاً، آیات بسیاری از موضوعات مختلفى سخن مى‏ گويند.

ثانیاً، قرآن مى‏ خواهد به همسران پيامبر اکرم (ص) بفرمايد: شما در ميان خانواده ‏اى قرار داريد، كه گروهى از آنان معصومند؛ بنابراین، سزاوار است بيش از ديگران مراقب خود باشید و مسئوليت ­هاى سنگين تری دارید و خدا و خلق خدا انتظارات بیشتری از شما دارند.

ثالثاً، فصيحان و شاعران و اديبان عرب در لابلاى مطالب معمولى حرف جديد و مهمّى مطرح مى‏ كنند تا تأثيرش بيشتر باشد.

رابعاً، «علّامه طباطبائی» می­ فرماید: ما هيچ دليلى در دست نداريم كه جمله‏ إِنَّما يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ‏ ...» همراه اين آيات نازل شده است، بلكه از روايات به خوبى استفاده مى‏ شود كه اين قسمت جداگانه نازل گرديده است؛ امّا به هنگام جمع آورى آيات قرآن در عصر پيامبر يا بعد از آن در كنار اين آيات قرار داده شده است.

حتّى در بين هفتاد روايت که در این باره روایت شده يك روايت هم وجود ندارد، كه بگويد آيه شريفه دنبال آيات مربوط به همسران رسول خدا (ص) نازل شده و حتّىٰ احدى از مفسّرين هم اين حرف را نزده ‏است.

كلمه «اَهلَ البَيتِ» در عرف قرآن اسم خاصّ اين پنج تن است: رسول خدا (ص)               و على و فاطمه و حسنين (ع) و بر هيچ كس ديگر اطلاق نمى ‏شود، هر چند كه از خويشاوندان و اقرباى آن جناب باشد. (المیزان)

در «درّ منثور» آمده: طبرانى از امّ سلمه روايت كرده كه گفته: رسول خدا (ص) به فاطمه فرمود: همسرت و دو پسرانت را نزدم حاضر كن، فاطمه‏ ايشان را به خانه ما آورد؛ پس رسول خدا (ص) عبايى بافت فدك بر سر ايشان انداخت و دستش را روى سر همگى آنان گذاشت و گفت: بار الها، اين­هايند آل محمّد؛ پس صلوات و بركات خود را بر آل محمّد قرار ده، همان طور كه بر آل ابراهيم قرار دادى، تو حميد و مجيدى.    امّ سلمه مى‏ گويد: پس من عبا را بلند كردم كه من نيز جزو آنان باشم، رسول خدا (ص) عبا را از دستم كشيد و فرمود: تو عاقبت به خيری.

باز در «درّ منثور» آمده كه ابن جرير و ابن ابى حاتم و طبرانى از    ابى­ سعيد خدرى روايت كرده­ اند كه گفته: رسول خدا (ص) فرمود: آيه: «إِنَّما يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» در باره پنج نفر نازل شد: من، على، فاطمه، حسن و حسين.

و نيز در «درّ منثور» آمده كه ترمذى، ابن جرير، ابن منذر، حاكم  ابن مردويه و بيهقى در سنن خود، از چند طريق از امّ سلمه روايت كرده ‏اند كه گفت آيه: «إِنَّما يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَيْتِ» در خانه من نازل شد و آن روز در خانه من فاطمه، على، حسن و حسين، بودند،  كه رسول خدا (ص) ايشان را با عبايى پوشانيد آن گاه گفت: خدايا   اين ­هايند اهل بيت من، پس پليدى را از ايشان ببر و پاكشان گردان.

و در «غاية المرام» از حميدى روايت كرده كه گفته: شصت  و چهارمين حديث متّفق عليه از احاديث بخارى و مسلم، از مسند عايشه، از مصعب بن شيبه، از صفيه دختر شيبه، از عايشه اين حديث است كه گفت: روزى صبح رسول خدا (ص) از اطاق بيرون شد در حالى كه بر تن لباسی از مو و رنگ سياه داشت، در اين هنگام حسن بن‏ على (ع) وارد شد، رسول خدا (ص) او را داخل جامه برد؛ پس از او حسين آمد، او را هم داخل كرد، سپس فاطمه آمد، او را هم درون برد، در آخر على آمد، او را نيز داخل برد، آن­گاه فرمود: «إِنَّما يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً». علّامه طباطبائی می­ فرماید: اين حديث به طرق مختلفه از عايشه روايت شده است.

و در «در منثور» است كه ابن مردويه، از ابى­ سعيد خدرى روايت كرده كه گفت: چون على (ع) با فاطمه ازدواج كرد، چهل روز صبح رسول خدا (ص) به در خانه او آمد و گفت: سلام بر شما اهل بيت و رحمت خدا و بركاتش، وقت نماز است، خدا رحمتتان كند: «إِنَّما يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً: من در جنگم با كسى كه با شما بجنگد و آشتى و دوستم با كسى كه با شما آشتى و دوست باشد.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر