تفسیر قرآن

در اين آيه مي‏ فرمايد:

خواست و اراده ­ی پيامبر در همه­ ی مسائل اجتماعي و فردي و مسائل مربوط به حكومت  و مسائل مربوط به قضاوت، از هر مؤمني نسبت به خودش مقدّم­ است.  

آن­گاه مي ­فرمايد: و همسران پيامبر هم مادران مؤمنانند.» يعنی ازدواج با زنان پيامبر مانند ازدواج با مادر حرام است.

در حديثي آمده، كه زني به عايشه گفت: اي مادر. عايشه به او گفت: من مادر تو نيستم، مادر مردان شما هستم. (مجمع البيان و روح المعاني)

سپس مي ­فرمايد: «و خويشاوندان نسبت به يكديگر، از مؤمنان  و مهاجران، در آنچه خدا مقرّر داشته (ارث) اوليٰ هستند».

اين قسمت از آيه به ابطال نظام «مؤاخات» مي‏ پردازد، ­كه وقتي مسلمانان از مكّه به مدينه هجرت كردند، براي اين­­كه انصار نسبت به مهاجرين كه هم غريب بودند و هم  بي­ خانه و املاك، با ديد بهتري بنگرند، پيامبر (ص) به فرمان الاهي بين هر مهاجر با يكي از انصار پيمان ­برادري بست.

اين آيه نازل شد و«نظام مؤاخات» را كه جانشين نسب شود ابطال كرد و ارث را مخصوص خويشان حقيقي قرار داد؛ ولي براي اين­كه بعضي بتوانند مقداري از اموال خود را به اشخاص مورد علاقه­ شان بدهند، ­افزوده:

مگر اين­كه بخواهيد با واگذاری نسبت سهمي از اموالتان به دوستانتان نيكي كنيد، مشروط به اين­كه از ثلث مال بيشتر نشود. اين حكم در كتاب الاهي نوشته شده است.

رسول خدا (ص) فرمود: «وَالَّذى نَفسى بِيَدِهِ لايُؤمِنُ اَحَدُكُم حَتّى اَكونَ احَبَّ اِلَيهِ مِن نَفسِهِ وَ مالِهِ وَ وَلَدِهِ وَالنّاسِ اَجمَعينَ: سوگند به خدايى كه جانم در دست اوست، ايمان هيچ يك از شما كامل نيست، مگر اين­كه مرا از جان و مال و فرزند و همه‏ مردم بيشتر دوست داشته باشد. (تفسیر فی ظلال)

امام صادق (ع) در تفسير: «اُولُواالاَرحامِ بَعضُهُم اَوليٰ بِبَعضٍ» فرمود:  در باره­ فرزندان حسين (ع) و حكومت و ولايت آنان است. (تفسير برهان)

پيامبر اكرم (ص) که در روز غدير به فرمان خدا، على (ع) را به جانشينى خود منصوب کرد، ابتدا فرمود:‏ «أ لَستُ اَولىٰ بِكُم مِن اَنفُسِكُم: آيا طبق قرآن من بر شما حتّىٰ نسبت به خودتان اولويّت ندارم؟! و چون همه گفتند: بله،  فرمودند: «مَن كُنتُ مَولاهُ فَهذا عَلِىٌّ مَولاهُ».

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر