تفسیر قرآن

اين سوره كه يكي از پربارترين سوره ‏هاي قرآن مجيد است 73 آيه دارد و در «مدينه» نازل شده است. در اين سوره پاره‏ اي از خرافات جاهليّت مانند: ظهار، پسرخواندگي، دستور به زنان پيامبر (ص) به عنوان الگو براي زنان مسلمان، توصيه به زنان مسلمان در رعايت حجاب، اشاره ‏اي به مسئله­ ی مهمّ «معاد» و راه نجات در آخرت؛ همچنين مسئله ­ی تعهّد و تكليف و مسئوليّت؛ و ماجراي «جنگ احزاب» (خندق) و پيروزي اعجاز آميز مسلمين بر كفّار در اين جنگ بيان شده و به همين مناسبت هم احزاب ناميده شده است.

امام صادق (ع) فرموده: كسي كه سوره­ ی احزاب را بسيار تلاوت كند، در قيامت در جوار پيامبر و خاندان او خواهد بود. (مجمع البيان)

البته اين­ پاداش ­ها براي مؤمن و عامل به محتوای این سوره است. 

بعد از جنگ احد، ابوسفيان، عكرمة بن ابي­ جهل و ابي­ الأعور سلمي به مدينه آمدند و به پيامبر (ص) عرض كردند: از بدگويي به لات و عزّيٰ  و مناة دست بردار و چون ما معتقد باش كه اينها براي پرستش­ كنندگانشان شفاعت مي‏ كنند، تا ما هم از تو دست برداريم هر چه مي‏ خواهي خدايت را توصيف كني.

پيامبر از اين پيشنهاد ناراحت شد. در اين موقع عمر گفت: يا رسول الله، اجازه ده گردنشان را بزنم. پيغمبر (ص) فرمود: من به آن­ها امان  داده ­ام؛ امّا دستور داد آن­ها را از مدينه بيرون كنند. (مجمع و درّ منثور)

نخستين آيات این سوره در باره ­ی پیشنهاد مشرکین در باره ­ی توحید است، که پيامبر (ص) را به روش قاطعانه‏ در خط توحيد بدون كمترين سازش چنین فرمان داد:

به نام خداوند بخشنده مهربان؛ اي پيامبر، از خدا پروا کن و از كافران و منافقان اطاعت مکن، که خدا دانای حکيم است؛ از اين ­رو، اگر خدا فرمان ترك پيروى کافران به تو مى ‏دهد مى ‏داند در تبعيت و سازشكارى با آن­ها چه مفاسد بى­ شمارى نهفته است.

در قرآن انبيا با نام خوانده شده ‏اند: يا ابراهيم، يا نوح، يا موسىٰ؛ ولى «يا محمّد» در قرآن نيامده ؛ بلکه چون آن حضرت در پيشگاه خدا مقام خاصّى دارد با «يا اَيُّهَا النَّبیّ» به او خطاب شده است.

حقيقت تقوا احساس مسئوليّت درونى است و تا اين احساس مسئوليّت در کسی نباشد، به دنبال هيچ برنامه سازنده ‏اى از جمله دعوت انبيا نمی ­رود.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر