تفسیر قرآن

بعد از معرّفی لقمان و مقام علم و حكمت او به بيان توصيه­ هاي او به فرزندش مي _­پردازد و می ­فرمايد:

لقمان در موعظه­ به فرزندش گفت: پسرم، چيزي را همتاي خدا قرار مده، كه شرك ظلم بزرگي است؛ زيرا ظلمي بزرگ­تر از اين نيست، كه انسان جمادي و مخلوقي را همتاي آفريدگار و پروردگار جهان قرار دهد.

آرى، رهاكردن خداوندى كه قدرت و علم بى ­نهايت دارد و به سراغ افراد و اشيائى رفتن كه هيچ ­كارى به دستشان نيست، بزرگ‏ترين ظلم است.

امام صادق (ع) به حمّاد فرمود: به خدا سوگند، حكمت را به لقمان   به­ خاطر حسب و مال و فرزندان و يا درشتي در جسم و زيبايي رخسار ندادند؛ و لی او مردي بود، كه در برابر امر خدا سخت نيرومندي به خرج مي‏ داد و به خاطر خدا از آنچه خدا راضي نبود دوري مي‏ كرد.

مردي ساكت و فقير احوال بود، نظري عميق و تيز داشت، همواره‏  از حوادث عبرت‏ مي­ گرفت. هرگز نه در روز خوابيد و نه كسي او را در حال بول  و يا غايط و يا غسل ديد. نظرش بلند و عميق بود و مواظب حركات  و سكناتش بود، هرگز خشمگين نشد و با كسي مزاح نكرد؛ و چون چيزي از منافع دنيا عايدش مي ‏شد اظهار شادماني نمي‏ كرد و اگر از دست مي‏داد اظهار اندوه نمي ‏نمود.

زنان بسياري گرفت و خدا فرزنداني بسيار به او مرحمت نمود، و ليكن بيشتر آن­ها را از دست داد و بر مرگ احدي از ايشان نگريست. لقمان هرگز از دو نفر كه نزاع داشتند نگذشت، مگر   آن­كه بين آن دو را اصلاح كرد، و هرگز سخن نيكو از احدي نشنيد، مگر آن­كه تفسيرش را پرسيد.

لقمان بسيار با فقها و حكما می­ نشست و به ديدن قاضيان و پادشاهان و صاحبان منصب مي ‏رفت، قاضيان را تسليت مي­ گفت، كه خدا به چنين كاري مبتلايشان كرده و براي سلاطين اظهار دلسوزي مي‏ نمود، كه چگونه به مُلك و سلطنت دل بسته و از خدا بي ­خبر شده ‏اند.

لقمان بسيار عبرت مي‏ گرفت و طريقه­ ی غلبه بر هواي نفس را از ديگران مي‏ پرسيد و ياد مي‏ گرفت و با آن طريقه همواره با هواي نفس در جنگ بود و از شيطان احتراز مي ‏جست و قلبش را با فكر و نفسش را با عبرت، مداوا مي ‏كرد، به اين جهات خدا حكمتش بداد و عصمتش ارزاني داشت و خداي تبارك و تعاليٰ دستور داد به طوائفي از فرشتگان كه در نيم روزي كه مردم به خواب قيلوله رفته بودند، لقمان را ندا دهند ـ    به طوري كه صداي ايشان را بشنود، ولي اشخاص ايشان را نبيند ـ  كه اي لقمان، آيا مي ‏خواهي خدا تو را خليفه ­ی خود در زمين كند؟ تا فرمانفرماي مردم باشي؟

لقمان گفت: اگر خدا بدين شغل فرمانم دهد، كه سمعاً  و طاعتاً؛ چون اگر او اين كار را از من خواسته باشد، خودش ياريم مي ‏كند و راه نجاتم مي‏ آموزد و از خطا نگهم مي‏ دارد؛ ولي اگر مرا مخيّر كند، من عافيت را اختيار مي‏ كنم. خداي رحمان نيز منطق او را نيكو دانست؛ و جام ه‏اي از حكمت بر سراسر وجود او پوشانيد. لقمان از خواب بيدار شد، در حالي كه قاضي‏ ترين مردم زمانش بود و در بين مردم مي ‏آمد و به حكمت سخن مي‏ گفت. (تفسير قمي)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر