تفسیر قرآن

در اين آيه مي ­فرمايد:

بعضي از مردم خريدار سخنان بيهوده­ اند، تا بي­ هيچ دانشي مردم را از راه خدا گمراه سازند و آيات او را به سخره گيرند؛ براي آنان عذابي خوار كننده است.

گفته ­اند: اين آيه در مورد «نضربن حارث» نازل شده، كه در سفرهاي تجاريش به ايران، افسانه­ هاي رستم و اسفنديار و شاهان ايران فرا گرفته بود و با خواندن آنها براي قريش، آنان را از استماع آيات قرآن باز مي ­داشت وگفته ­اند: اين آيه در باره­ مردي نازل شده كه كنيزی داشت و شب و روز برايش خوانندگي مي­ كرد و او را از ياد خدا غافل مي­ ساخت. (مجمع)

به هر حال اين سوره نازل شد، تا اصول عقايد و كلّيّات شرايع حق را بيان نمايد و در برابر احاديث سرگرم كننده آنان، مقدارى از داستان لقمان و مواعظش را بیان فرموده است.

«لهو الحديث: سخن بيهوده»‏ بازدارنده انسان از حقّ و شامل هر سخن و آهنگ سرگرم­ كننده و شهوت ­انگيز و گمراه­ كننده چون ساز و آواز  و موسيقي و اشعار و تصنيف ­ها و رمان­ها و داستان­ هاي عاشقانه است.

حرمت غنا و موسيقي از نظر علماي شيعه در سرحدّ اجماع و اتّفاق است. بسياري از علماي اهل تسنّن هم بر اين عقيده ­اند. «قرطبي» در ذيل اين آيه ­گويد: غناي معمول در ميان گروهي از مردم هرگاه مشتمل بر اشعار عاشقانه در باره ­ی زنان و توصيف زيبايي ­هاي آنان و ذكر شراب   و محرّمات ديگر باشد، همه ­ی علما در حرمت آن متّفق ­اند؛ امّا اگر از اين امور در آن نباشد، مختصري در اعياد و جشن­ هاي عروسي و نيز براي نشاط بخشيدن به هنگام انجام كارهاي مشكل جايز است؛

چنان­كه «انجشه» هنگام حركت قافله به سوي مكّه در حجّة ­الوداع براي تحريك شتران مي­ خوانده؛ امّا آنچه در ميان صوفيّه معمول است، كه انواع آلات طرب را در اين زمينه به كار مي­ برند، حرام است. (تفسير قرطبي)

امام باقر و امام صادق (ع) فرموده ­اند: از مصادیق «لهوالحديث»، كه موجب عذاب مهين است «غنا» مي­ باشد. (وسايل 12/225)

امام صادق (ع) فرموده: «بَيتُ الغِناءِ لاتُؤمِنُ فيهِ الفَجيعَةُ وَ لاتُجابُ فيهِ الدَّعوَةُ وَ لايَدخُلُهُ المَلَكُ: خانه ­اي كه در آن غنا باشد، ايمن از مرگ و مصيبت دردناك نيست و در آن دعا به اجابت نمي­ رسد و فرشتگان وارد آن نمي­ شوند». (وسايل 12/225)

امام صادق (ع) فرموده: اَلغِناءُ يُورِثُ النِّفاقُ وَ يَعَقِّبُ الفَقرُ: غنا روح نفاق را پرورش می­­ دهد و فقر می ­آورد. (وسايل 12/225)

در درّ منثور از امام سجّاد (ع) نقل شده، كه فرموده: هيچ امّتي كه در آن موسيقي باشد، پاك و مقدّس نشده و نمي­ شود.

امام صادق (ع) در تفسير: «وَاجتَنِبوا قَولَ الزّورِ» فرموده: قول زور غناست. (وسايل 12/225)

در حديثي كه شيعه و سنّي نقل كرده ­اند، رسول اكرم (ص) فرموده: لايَحِلُّ تَعلِيمُ المُغَنِّيّاتُ وَ بَيعُهُنَّ وَ اَثمانُهُنَّ حَرامٌ‏: غنا به زنان آموختن و كنيز مغنيّه فروختن حلال نيست و پولش حرام است. (مجمع البيان و درّ منثور)

به نقل ابن مسعود پيامبر اکرم (ص) فرمود: «اَلغِناءُ يَنبِتُ النِّفاقُ ‏فى القَلبِ؛ كَما يَنبِتُ الماءَ البَقل: غنا روح نفاق را در قلب پرورش مى‏ دهد؛ همان­گونه كه آب گياهان را می­ رویاند». (روح المعانی)

ابوبصير گفته: از امام باقر (ع) پرسيدم: كسب زنان آوازخوان چطور است؟ فرمود: اگر مى‏ خواند تا مردها دورش جمع شوند حرام است و اگر براى عروسى ‏ها دعوت مى‏ شود عيبى ندارد». (فروع كافى، ج 5، ص 119، ح 1)

روى هم رفته رواياتى كه در اين زمينه نقل شده است به قدرى زياد است كه به حدّ تواتر مى‏ رسد و به همين دليل اكثر علماى اسلام فتوى به حرمت داده ‏اند. علاوه بر علماى شيعه كه تقريباً در اين سخن اتّفاق نظر دارند، تحريم آن از ابوحنيفه نيز نقل شده است و هنگامى كه از احمد پيشواى معروف اهل سنّت در باره غنا سؤال كردند در پاسخ گفت: يََنبِتُ النِّفاق: روح نفاق را در آدمى مى‏ روياند.

مالك، پيشواى ديگر اهل سنّت در پاسخ اين سؤال گفت: يَفعَلُهُ الفُسّاقُ: مردم فاسق به دنبال آن مى‏ روند.  و «شافعى» تصريح كرده است كه شهادت اصحاب غنا قبول نيست و اين خود دليل بر فسق آن­هاست. (روح المعانی)

از آنچه از احاديث شيعه و سنّي بر مي ­آيد، غنا، آهنگ­ هاي طرب­ انگيز و لهو و باطل است، كه متناسب با مجالس فسق و فجور و اهل گناه و فساد است. بنابراين،  حتّیٰ اگر آيات قرآن كريم و احاديث و دعا و مناجات را به آهنگي بخوانند، كه مناسب مجالس عيّاشان و فاسدان است، حرام    مي ­باشد؛ ولي خواندن قرآن كريم يا اذان و دعا و مناجات و اشعار حكيمانه و پند و اندرز اگر با صداي خوب خوانده شود و همراه با ساز  و آواز و موسيقي نباشد، نه فقط اشكالي ندارد، بلكه مستحسن نيز مي ­باشد. 

در كتاب­ها و مجلّات از تأثير نامطلوب آهنگ‏ هاي تحريك ‏آميز  و مبتذل موسيقي بر روان و اعصاب و پايان زندگي بدِ نوازندگان آلات موسيقي و گرفتاري آن­ها به انواع بيماري‏ هاي رواني و سكته‏ هاي ناگهاني و بيماري‏هاي قلبي و عروقي بسيار مي­ يابيم.             

اسلام، براي رفع خستگي و ايجاد نشاط، ما را به سير و سفر، ورزش   و شنا، كارهاي مفيد، ديد و بازديد، گفتگوهاي علمي، رابطه با دانشمندان و مهم‏تر از همه ارتباط با آفريدگار هستي و ياد او كه تنها آرام‏ بخش دل‏هاست، سفارش فرموده. چرا خود را سرگرم لذّت‏ هايي كنيم كه به قول امام علي (ع) پايانش ذلّت و آتش باشد. (ديوان امام علي (ع) ص 204)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر