تفسیر قرآن

بعد از اين­كه فرمود: «اين خداست، كه نعمت را فراخ يا تنگ مي ­كند»  از آنجا كه هر نعمت و موهبتى، وظائف و مسئوليت­ هايى همراه دارد،  به پيامبر اكرم (ص) و به تبعش مؤمنين مي­ فرمايد:

«پس حقّ خويشاوند  و مسكين و در راه مانده را ادا كن؛ اين كار براي آنان كه خواهان خشنودي خدايند، بهتر است و آنان رستگارند».

البتّه ذکر اين سه گروه  به خاطر اهميتشان است، نه منحصر بودن صاحبان حقوق به اين­ها.

گرچه خطاب آيه به پيامبر اكرم (ص) است؛ ولى آخر آیه که به صورت جمع است، نشان می دهد، که تمام مردم مخاطب آن مى ‏باشند.

تعبير «حقه» بیان می دارد قسمتی از این اموالی که خدا به انسان عطا فرموده، حق دیگران است و باید بی هیچ منّنی حق آن­ها را ادا ‏كند.

گرچه خطاب آيه به پيامبر اكرم (ص) است، ولى آخر آیه که به صورت جمع است، نشان می دهد، که تمام مردم مخاطب آن مى ‏باشند.

اصناف هشت گانه ‏اى كه مى‏ بايست زكات به آن­ها پرداخت در صورت وجوب زكات است، ولى سه گروهى كه در آيه ذكر شده ‏اند حتى در صورت تعلّق نگرفتن زكات نيز كمك به آنها لازم است، چرا كه بعضى از خويشاوندان واجب النفقه انسانند و مسكين فقير محرومى است كه اگر به او كمك نشود چه بسا جانش به خطر بيفتد. «ابن ­السّبيل» ممكن است در شرائطى با نرسيدن كمك تلف شود. ترتيبى كه در ذكر اين سه گروه در آيه رعايت شده نيز متناسب با ترتيب اهميت آن­هاست». (تفسیر فخر رازی)

از امام باقر و امام صادق (ع) و ابوسعيد خدري روايت شده، وقتي آيه­: «فَئَاتِ ذَاالقُربيٰ حَقَّهُ» نازل شد،‌ پيامبر اکرم (ص) فدك را به فاطمه زهرا (س) داد. (مجمع البيان)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر