تفسیر قرآن

و در اين آيه به عنوان دلداري پيامبر اكرم (ص) و هم به عنوان دليل اصلى عدم پذيرش دعوت پيامبر از سوى آنان مي فرمايد:

«آيا ديدي كسي كه به جاي اطاعت از فرمان خدا، از هواي نفسش پيروي مي كند، آيا تو وكيلي كه او را هدايت كني؟».

يعنی مخالفت مشرکين با دعوت تو، به خاطر منطق ضعيف تو و قانع نشدنشان از استدلال های محکم قرآن بر مبدأ و معاد و حقّانيّت رسالت تو نیست؛ بلكه بدان خاطر است، كه آن ها پيرو هوای نفسشان هستند نه پيرو فرمان عقل و منطق، آيا انتظار داری چنين كسانی پذيرای حرف های منطقی تو و اين قرآن سراسر معجزه ات شوند.

اصولاً هواپرستى نقطه مقابل حق‏ طلبى است و انسان را از راه خدا بيرون مى ‏برد. چنان كه قرآن کريم فرموده: «وَ لاتَتَّبِعِ الْهَوىٰ‏ فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللهِ: پيرو هوى مباش، كه تو را از راه خدا گمراه مى‏ كند» (ص آيه 26)

جمعى همان گونه كه در بالا گفتيم گفته‏ اند منظور آنست كه آنها يك بت دارند و آن هواى نفس آنهاست و تمام كارهايشان از آن سرچشمه مى ‏گيرد. ولی جمع ديگرى معتقدند منظور آنست كه آن ها حتى در انتخاب كردن بت ها هيچگونه منطقى را رعايت نمى‏ كنند، بلكه هرگاه چشمشان به قطعه سنگ يا درخت جالبى مى ‏افتاد يا چيز ديگر كه هوس آن ها را بر مى‏ انگيخت آن را به عنوان معبود بر مى‏ گزيدند و در برابر آن زانو مى‏ زدند، قربانى مى‏ كردند و حل مشكلات خود را از آن مى ‏خواستند!.

اتّفاقاً در شأن نزول آيه فوق روايتى نقل كرده‏ اند كه مؤيّد اين معنى است و آن اين كه: در يكى از سال ها كار بر قريش در مكّه سخت شد و در اطراف پراكنده شدند، بعضى از آن ها همين كه به درخت زيبا و يا سنگ جالبى برخورد مى‏ كردند آن را مى‏ پرستيدند، نام آن را اگر سنگ بود «صخره سعادت» گذاشته، برايش قربانى مى‏ كردند و خون قربانى را بر آن مى‏ پاشيدند و حتّىٰ درمان بيماري هاى حيوانات خود را از آن مى‏ خواستند!

رسول اكرم (ص) فرموده: در زير آسمان نزد خداوند، هيچ بتي بزرگ تر از هوا و هوسي، كه از آن پيروي كنند، نيست. (الميزان)

امام علي (ع) فرموده: «اِنَّ اَخوَفُ ما عَلَيكُم اِثنانِ: اِتِّباعُ الهَويٰ وَ طولُ الاَمَل: وحشتناك ترين چيزي كه بر شما مي ترسم، هواپرستي و آرزوهاي دراز است. (نهج البلاغه، خطبه 28)

و اميرمؤمنان (ع) فرموده: اَلشَّقِيُّ مَن انخَدَعَ لِهَواهُ وَ غُرورِهِ: شقاوتمند كسي است،‌ كه فريب هوا و هوس هايش را بخورد. (نهج البلاغه، خطبه 86)

گاه افرادى تا آخر عمر چوب ساعتی هواپرستى را مى‏ خورند. گاه افرادی بر اثر پيروى از هواى نفس در دام اعتيادهاى خطرناك و انحرافات جنسى و اخلاقى گرفتار شده ‏اند و تبديل به موجودى زبون و بى ارزش گشته و تمام نيروها و سرمايه ‏هاى خويش را از كف داده اند و گاه افرادی به خاطر هواپرستي هزاران انسان بى گناه را به هلاکت رسانده ‏اند و گاه عابدانی چون بلعم باعورا بر اثر پيروى از هواى نفس چنان از اوج انسانيّت سقوط كرده اند كه قرآن آنها را به سگ پليد تشبيه مى‏ کند. (اعراف 17)

در مقابل، ترك هوىٰ ‏پرستى انسان را به اوج غظمت می رساند. قرآن کريم می فرمايد «وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوىٰ‏ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوى‏ٰ: امّا كسى كه از مقام پروردگارش بترسد و نفسش را از هواپرستى نهى كند بهشت جايگاه اوست». (نازعات 40)

امام على (ع) مى‏ فرمايد: «اَشجَعُ النّاسِ مَن غَلَبَ هَواهُ: شجاع ترين مردم كسى است، كه بر هواى نفس خويش پيروز شود». (سفينة البحار، مادّه شجع)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر