تفسیر قرآن

آن گاه در بيان صفات برجسته مؤمنان مي فرمايد:

مؤمنين در نمازشان خشوع دارند.

خشوع حضور قلب و توجّه به خدا توأم با تواضع و ادب و احترام است؛ به طوری که نمازگزار به هنگام نماز چنان غرق راز و نياز با پروردگارش مى‏ شود، كه جز خدا به چيزی نمی انديشد.

امام صادق (ع) فرمود: خشوع چشم به زير انداختن و همه توجّه به نماز است. (تفسیر قمي)

رسول خدا (ص) فرموده: «هر كسى كه خشوع ظاهرى او بيش از خشوع قلبى ‏اش باشد نزد ما منافق است». (كافى 2/ 396، ح 6)

پيامبر اکرم (ص) گاه هنگام نماز به آسمان نظر مي كرد؛ امّا وقتي اين آيه نازل شد، دائماً به زمين نگاه مي كرد. (مجمع البيان)

پيامبر اکرم (ص) مردي را ديد، كه در حال نماز با ريشش بازي مي كرد، فرمود: «لَو خَشَعَ قَلبُهُ لَخَشَعَت جَوارِحُهُ: اگر قلبش خاشع بود، اعضاي بدنش نيز خاشع مي ‏شد». (مجمع البيان)

انسان بايد مثل دانه سه کار بکند:

ريشه‏ عقايدش را با استدلال محكم كند،

آنچه براى تكامل معنويش لازم است جذب كند

و هر معبودى جز خدا را با لااله الاالله دفع كند.

براى تحصيل خشوع و حضور قلب در نماز و عبادات، امور ذيل توصيه شده:

1 ـ تحصيل معرفتی كه دنيا و گناه را درنظر انسان كوچك و خدا را بزرگ كند.

2 ـ آشنايی به معانی الفاظ و جملات نماز و فلسفه افعال و اذكار آن.

3 ـ انجام مستحبات و آداب نماز، چه در مقدّمات و چه اصل نماز و چه تعقيبات.

4 ـ انتخاب مكانی برای نماز كه ذهن را به خود مشغول ندارد. چنان که نماز خواندن در برابر در باز، محل عبور، در مقابل آئينه، عکس و خوردنی مکروه است.

5 ـ و بالاخره با مراقبت و تمرين دائم بايد سعی نمود به تدريج نفس چنان قدرت پيدا کند، كه به هنگام نماز دريچه‏ های فكرش جز بر غير معبود بسته شود.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر