تفسیر قرآن

آن گاه آن واقعه را عبرتی برای حاضران و آيندگان‌ و اندرزي براي پارسايان قرار داديم.

خداوند بنی اسرائيل را از ميان امّت ها برگزيد، از چنگال فرعونيان نجاتشان داد، انبيای بسياری برای هدايت آن ها مبعوث فرمود؛ ولی آن ها به جای شکر و اطاعت بيشتر، ناسپاسی بيشتر کردند و مرتکب زشت ترين معصيت ها چون گوساله پرستی شدند و در نتيجه هم بدترين امّت ها شدند و مايه ی عبرت ديگران گشتند.

خدا روز شنبه را براي يهود تعطيل قرار داده بود، که در آن کار نكنند، بلکه به عبادت بپردازند؛ ولي يهود حريص در زمان داود (ع) در قريه اي به نام «ايله» حيله اي کردند، يعني حوضچه هايي در کنار دريا درست کردند، روز شنبه که ماهي ها درون آن ها مي رفتند، راه بيرون رفتنشان را مي بستند و روز بعد آن ها را صيد مي کردند؛ خدا هم به جرم اين نيرنگشان آن ها را به صورت بوزينه مسخ نمود. (تفسير برهان)

اين که مسخ جسماني بوده و واقعاً به صورت ميمون درآمده اند يا از نظر روحي بوده و به سيرت ميمون که حيله گر است، درآمده اند، اختلاف است. برخى مانند مراغى در تفسير خود، مراد از بوزينه شدن را تشبيه دانسته و گفته ‏اند: اين آيه ‏نيز نظير آيه‏ ى «كَمَثَلِ الْحِمارِ» و يا «كَالاَنعامِ» است، يعنى مسخ آنان معنوى بوده است؛ ولى در رواياتى پيامبر اکرم (ص) فرمودند:خداوند هفتصد امّت را در تاريخ به خاطر كفرشان، تغيير چهره داده و به سيزده نوع حيوان، تبديل شده‏ اند. (بحار 14/ 7 8 )

بنا بر روايات در قيامت مردم ده گونه محشور خواهند شد: 1 ـ شايعه سازان به صورت ميمون. 2 ـ حرام خواران، به صورت خوك. 3 ـ رباخواران، واژگونه. 4 ـ قاضى ناحقّ، كور. 5 ـ خودخواهان مغرور، كر و لال. 6 ـ عالم بى‏ عمل در حال جويدن زبان خود. 7 ـ همسايه آزار، دست و پا بريده. 8 ـ خبرچين، آويخته به شاخه ‏هاى آتش. 9 ـ عيّاشان، بدبوتر از مردار. 10- مستكبران در پوششى از آتش. (مجمع، نورالثقلين و صافى، ذيل آيه 18 سوره نبأ)

مولوی گويد: مسخ يهود به صورت بوده؛ ولی چنين در مسلمانان نیست:

نقض عهد و توبه ی اصحاب سبت موجب مسخ آمد و اهلاک و مقت

مسخ صورت بود اهل سبت را تا ببينند خلق ظــــــــــاهر کبت را

اندر اين امّت نبد مسخ بدن ليک مسخ دل بود، ای ذوالفطن

امام باقر (ع) فرمودند: منظور از «مابَينَ يَدَيها» نسل آن زمان و مراد از «ماخَلفَها» ما مسلمانانيم، يعنى اين درس عبرت شامل همه مى ‏باشد. (مجمع)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر