تفسیر قرآن

در اين آيه به پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد:

بگو: هر كس بنا بر سرشت و منش خود عمل مي كند‌ و پروردگارتان مي داند، كه چه كسي ره يافته است».

يعني مؤمناني كه با عمل به قرآن كريم از آن شفا و رحمت مي طلبند و ستمگراني كه با اِعراض از قرآن به خود زيان مي زنند؛‌ و نيز انسان هاي كم ايماني كه وقتي نعمت به آن ها روي مي آورد مغرور مي شوند‌ و چون زياني به آن ها رسد، همه طبق اخلاق و روحيّاتشان عمل مي كنند، اخلاق و روحيّاتي كه به وسيله ی اعتقادات و اعمال هر كسي شكل مي گيرد.

بر خلاف پندار جبريّون، شاكله طبيعت ذاتي نيست؛ بلكه هر گونه عادت و مذهب و روش و اخلاقي است، كه به انسان جهت مي دهد.

امام صادق (ع) فرمود از آن رو اهل آتش هميشه در آتش خواهند بود كه نيتشان در دنيا اين بود كه براى هميشه گناه و نافرمانى خدا بكنند، و همچنين اگر اهل بهشت هميشه در بهشت بمانند براى اين است كه نيتشان در دنيا اين بوده كه هميشه خدا را اطاعت كنند پس به خاطر نيت ‏ها است كه آن دسته و اين دسته مخلدند آن گاه اين آيه را تلاوت فرمود:" كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ" و فرمود: يعنى هر كس بر طبق نيتش عمل مى‏ كند (اصول كافى، ج 2، ص 69، ح 5، باب النّيه)

اين روايت اشاره به رسوخ ملكات در نفس است، رسوخى كه باعث مى‏ شود نفس استعداد مقابل را از دست بدهد،

از آنجا كه نيّت انسان كه ناشي اعتقاداتش است به عملش شكل مي دهد، در روايات از شاكله به نيّت تفسير شده.

امام صادق (ع) فرموده: «اَلنِّيَّةُ اَفضَلٌ مِنَ العَمَلِ؛ اَلا وَ اِنَّ النِّيَّةَ هِيَ العَمَلُ: نيّت افضل از عمل است، بلكه نيّت همان عمل است». (نورالثّقلين)

بنابراين، شاكله نسبت به عمل نظير روح در بدن است؛ چنان كه يك مرد شجاع و يك مرد ترسو يك مرد بخشنده يك مرد بخيل هر كدام در عمل وظيفه خود را طوري تشخيص مي دهند، بعضي هم طبق خصوصيّات روانی خود زود عصباني مي شوند، بعضي ديگر شهوت شكم زود آن ها را بي طاقت مي سازد و.... همين طور است ساير اعمال و رفتار. ولی دعوت و تقاضاي هيچ يك از اين مزاج ها صاحب آن ها را مجبور به انجام عملي مقتضاي آن خلق و خويشان نمي نمايد؛ زيرا ملکات خود مستند به عوامل اختياری خود انسان اند.

از اين رو، مسلك جبر هميشه دستاويز استعمارگران بوده، تا از اين طريق از واكنش شديد مردمانی كه به زنجير كشيده اند در امان مانند.

جمله ی معروف: «اَلجَبرُ وَالتَّشبيهُ اُمَويانِ وَالعَدلُ وَالتَّوحيدُ عَلَويّانِ: عقيده به جبر و تشبيه خدا به موجودات از اعتقادات بنی اميه است و عقيده به عدل و توحيد زير بنای مكتب علوی است» بيانگر اين واقعيّت می باشد.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر