تفسیر قرآن

بعد از اين كه فرمود: «اگر با خداي تعاليٰ آلهه ی ديگري مي بود، ملك و سلطنتش در معرض هجوم آن ها قرار مي گرفت» در اين آيه مي فرمايد:

«آسمان هاي هفتگانه و زمين و هر كه در آن هاست، خدا را تسبيح مي گويند و اصولاً هيچ موجودي نيست، مگر اين كه تسبيح و حمد خدا مي گويد؛ ولي شما تسبيح آن ها را درك نمي كنيد. خداوند بردبار و آمرزنده است.»

يعني مشركين را به خاطر شركشان فوراً مجازات نمي كند، بلكه به آن ها مهلت مي دهد، شايد متذكّر شوند و از شرك دست برداشته و به توحيد بگروند.

بعضي گفته اند: حمد موجودات به زبان حال است؛ يعني حمدشان اين است كه به زبان حال گويند: بارك الله به آن كه مرا آفريد؛ و تسبيحشان اين است كه به زبان حال مي گويند: نقص ما لازمه ذاتمان است، خدا از هر نقصي منزّه است؛ هر چند هر اثري حمد و تسبيح مؤثّر خود را مي گويد؛

مثلاً گلستان سعدي هم به زبان حال مي گويد: «بارك الله به آن كه چنين اثري ايجاد كرده است».

ولي قرآن كريم بيش از اين مي گويد؛ چون در ادامه مي فرمايد: «وَلكِن لَاتَفقَهونَ‌ تَسبيحَهُم» ولي شما تسبيح آن ها را نمي فهميد.» به علاوه قرآن مي فرمايد: «وَ اِن مِن شَيءٍ اِلّا يُسَبِّحُ بِحَمدِهِ: هيچ چيز نيست، مگر اين كه تسبيح خدا مي گويد».‌

آري، همه ی موجودات عالَم، از انسان ها و حيوانات و نباتات و حتّیٰ مولكول ها و اتم ها تسبيح پروردگارشان مي كنند؛ ولي افراد عادّي تسبيح آن ها را نمي شنوند؛ بلكه تنها كساني توان شنيدن و درك و فهم آن ها را دارند، كه دلشان به نور ايمان كاملاً روشن شده باشد.

گر تو را از غيب چشمي باز شد

با تو ذرّات جهان همراز شد

نطق آب و نطق خاك و نطق گِل

هست محسوس حواس اهل دل

جملة ذرّات عالم در نهان

با تو مي گويند روزان و شبان

ما سميعيم و بصير و هشيم

با شما نامحرمان ما خامشيـــم

چون شما سوي جمادي مي رويد

محرم جان خدادان كي شويد؟

از جمادي سوي جان جان شوي

غلغل اجزاي عــــالم بشنويد

فاش تسبيح جمادات آيدت

وسوسه ی تأويل ها بزدايدت

امام صادق (ع) فرموده: هيچ پرنده اي در صحرا يا دريا نيست كه شكار شود، مگر به خاطر اين كه در تسبيح خدا كوتاهي كرده است. (تفسير عياشي)

امام صادق (ع) فرموده: حيوان بر صاحبش شش حقّ دارد: بيش از طاقتش آن را بار نكند، پشت آن را نشيمنگاه خود براي گفت وگو قرار ندهد، هر وقت در منزلي پياده شد، ابتدا به علف و آب آن بپردازد، از صورت آن را داغ نكند و نزند، زيرا تسبيح خدا مي گويد. هر وقت آن را از آب عبور داد، آب را بر آن عرض بدارد. (الميزان)

حاج شيخ عبّاس قمي گفته: من در جواني كه حالي داشتم يك بار به زيارت اهل قبور وادي السّلام رفتم، صداي مهيبي از آن سر قبرستان شنيدم. چون خود را به آنجا رساندم، ديدم صدا از جنازه اي است،‌ كه مي خواهند دفن كنند و اين صدا را من مي شنيدم و آن ها نمي شنيدند. (آشنايي با قرآن)

بعد از نزول آيات اوّليّه ی قرآن كريم بر پيامبر اكرم (ص) يك مرتبه احساس كرد‌، كه هر قدمي كه بر مي دارد سنگ ها و در و ديوار بر وي سلام مي كنند و با وي حرف مي زنند. (سيره ابن هشام،‌ بعثت نبي(ص))

رسول خدا (ص) برای خواندن خطبه به يكي از ستون هاي مسجد تكيه مي كرد؛‌ و چون براي اوّلين بار بالاي منبر رفت، همه شنيدند، كه آن ستون چون شتر به ناله در آمد؛ و چون دو باره نزد ستون آمد و دست بر آن كشيد، عين بچّه اي كه از گريه ساكت شود، گريه اش را قطع كرد. (الميزان به نقل از مناقب ابن شهر آشوب)

ابن مسعود گفته: ما بارها صداي تسبيح از غذايي كه رسول خدا (ص) مي خورد مي شنيديم. اين را نيز بگويم كه روزي مكرز عامري از آن جناب معجزه اي خواست، حضرت نه دانه ريگ را در دست گرفت و از آن ها خواست تا خداي را تسبيح گويند و ما شنيديم، كه ريگ ها تسبيح گفتند. (الميزان به نقل از مناقب ابن شهر آشوب)

به نقل ابن عبّاس ملوك حضرموت به حضور پیامبر (ص) رسیدند و گفتند: از كجا بدانيم شما رسول خداييد؟

حضرت مشتي ريگ برداشت و فرمود: اين ريگ ها شهادت مي دهند. ريگ ها اوّل شروع كردند به تسبيح خداي تعاليٰ، بعداً به رسالت آن جناب شهادت دادند. (الميزان)

ابي حمزه گويد: نزد امام سجّاد (ع) بوديم، كه گنجشكاني جيك جيك كنان از جلو ما عبور كردند؛ فرمود: علي بن ابي طالب (ع) مي فرمود: پرندگان در هر صبحگاهي تسبيح خدا مي كنند و قوت و روزي خود را از خداي خود طلب مي نمايند. (الميزان)

رسول خدا (ص) روزي به عايشه فرمود: اين دو بُرد مرا بشوي. گفت: ديروز آن ها را شستم. فرمود: مگر نمي داني لباس آدمي خداي را تسبيح مي گويد و اگر چرك شود تسبيحش قطع مي شود. (الميزان)

با پيشرفت علم و دانش و پرده برداشتن از بسياری از اسرار اين عالم پهناور، اين حمد و تسبيح عمومى موجودات آشكارتر شده است. اگر يك روز سعدی گفت: «برگ درختان سبز در نظر هوشيار، هر ورقش دفتری است معرفت کردگار» امروزه دانشمندان گياه‏ شناس با نهادن برگ در زير ذرّه بين و ميکروسکپ پی برده اند، که در هر برگ چقدر ريزه کاری ها هست و در آن چه کارهای عجيب انجام می شود.

آری، همان طوری که یک تابلو بسيار زيبا گواهى بر مهارت نقاش مى ‏دهد و او را مدح و ثنا مى‏ گويد و ديوان اشعار شعراى بزرگ از قريحه عالى آنها حكايت مى ‏كند و آنها را مى ‏ستايد و كارخانه‏ هاى بزرگ از سازنده و مخترع آن ها خبر می دهد و آنها را مى ‏ستایند. همه موجودات عالم بسیار عظیم نیز با نظام حيرت آورشان تسبيح و حمد خدا مى ‏گويند.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر