تفسیر قرآن

و از آنچه بدان علم نداري پیروی مكن يعنی معتقد مشو و چيزی را كه نمی دانی مگو و كاری كه بدان علم نداری انجام نده؛ که از گوش و چشم و دل كه وسايل تحصيل علم اند، در برابر كارهايي كه انجام داده اند، سؤال مي شود».

ذكر چشم و گوش و دل در آيه، از باب نمونه است؛ زيرا در قيامت از دست و پا و اعضاى ديگر هم سؤال مى‏ شود. (يس، 65)

در آيه ديگر می فرمايد: إِنَّ الظَّنَّ لايُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً: ظن و گمان به هيچوجه انسان را به حق و حقيقت نمى ‏رساند.» (سوره يونس آيه 36)

پيامبر اکرم (ص) فرمود: «اِيّاكُم وَالظَّنّ؛ فَاِنَّ الظَّنَّ اَكذَبُ الكِذب: از گمان بپرهيزيد، كه گمان بدترين دروغ است». (وسائل 18/38)

كسى به امام صادق (ع) عرض كرد: من همسايگانى دارم، كه كنيزان خواننده ‏اى دارند، مى ‏خوانند و مى ‏نوازند، و من گاهى كه براى قضاء حاجت مى ‏روم نشستن خود را طولانى ‏تر مى ‏كنم، تا نغمه ‏هاى آن ها را بشنوم در حالى كه براى چنين منظورى نرفته ‏ام. امام صادق (ع) فرمود: مگر گفتار خداوند را نشنيده‏ اى كه مى ‏فرمايد: گوش و چشم و قلب همگى مسئولند». او عرض كرد گويا هرگز اين آيه را نشنيده بودم و من اكنون اين كار را ترك مى‏ گويم و به درگاه خدا توبه مي كنم». (نورالثقلين)

تقليد كوركورانه، پيروى از عادات و خيالات، تبعيّت از نياكان، باور كردن پيشگويى‏ ها، خواب‏ها، حدس‏ها و گمان‏ها، قضاوت بدون علم، گواهى بدون علم، موضع گيرى، ستايش يا انتقاد بدون علم، تفسير و تحليل و نوشتن و فتوا دادن بدون علم، نقل‏ شنيده‏ هاى بى ‏اساس و شايعات، نسبت دادن چيزى به خدا و دين بدون علم، تصميم در شرايط هيجانى و بحرانى و بدون دليل و برهان، تكيه به سوگندها و اشك ‏هاى ديگران، همه‏ ى اين ها مصداق‏ «لاتَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ» بوده و ممنوع است.

ولی پیروی از فتواى مجتهد عادل پيروى از علم است. همچنان كه مردم از نسخه ‏ى پزشك متخصّص و دلسوز، علم پيدا مى‏ كنند.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر