سوره اسراء - آیه 26 - جزء 15
وَآتِ ذَا الْقُرْبَىٰ حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا
معنای آیه
و حق خویشاوند را به او بده و مستمند و در راهمانده را [دستگیری کن] و ولخرجی و اسراف مکن.
تفسیر قرآن
بعد از سفارش به توحيد و احترام به والدين، مي فرمايد:
«و حقّ مستمندان و در راه ماندگان را بپرداز؛ ولي مواظب باش، كه به تبذير نكشد و بيش از استحقاق به آن ها انفاق نشود.»
بنا به نقل مجمع البيان «سدي» از مفسّران بزرگ اهل تسنّن گويد: مقصود از ذي القربيٰ قرابت رسول خدا (ص) است و ابوحيّان اندلسي از امام علي بن الحسين (ع) نقل مي كند، كه فرموده: آن ها نزديكان رسول خدا (ص) هستند، كه خداوند امر فرموده حقوقشان را از بيت المال بپردازند و ابوبكر معافري مالكي در احكام القرآن گفته است: خويشاوندي پيامبر (ص) بر هر خويشي تقدّم دارد. (تفسير الكاشف)
به روايت شيعه و سنّي وقتي آيه : «وَآتِ ذَاالقُربيٰ حَقَّهُ» نازل شد، پيامبر (ص) فدك را به فاطمه زهرا (س) داد. (مجمع و درّ منثور)؛ امّا پس از رحلت پيامبر (ص) فدك را غصب كردند و اهل بيت (ع) براي گرفتن آن همواره به اين آيه استناد مي كردند.
فدك، مزرعه بسيار بزرگى بود كه چون بدون جنگ در اختيار پيامبر (ص) قرار گرفت. آن را به فاطمه زهرا (ع) داد. امّا پس از رحلت پيامبر ابوبكر آن را گرفت، سپس عمر بن عبدالعزيز آن را باز گرداند، باز آن را غصب كردند و مأمون آن را برگرداند وباز هم آن را غصب كردند.
امام سجاد (ع) وقتى همراه قافله اسرا به شام رسيد، در مقام محاجّه با آنان كه اسراى اهلبيت را بى دين و خارجى مى خواندند، با استناد به اين آيه فرمودند: مراد از «ذَا الْقُرْبى» ما هستيم. (تفسیر درّ منثور و تاریخ طبری)
امام صادق (ع) در باره اين آيه فرمودند: حقّ على بن ابى طالب (ع) جانشينى رسول خدا (ص) و داشتن علوم نبوى است. (كافى 1/ 294)
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر