تفسیر قرآن

آن گاه مي‏ فرمايد:

پروردگارتان به آنچه در دلتان است، از شما آگاه تر است؛ بنابراين، اگر نادانسته در احترام و نيكي به پدر و مادر كوتاهي كرديد يا لغزشي در اين مورد از شما سر زد، فوراً پشيمان گرديد و جبران نماييد؛ زيرا اگر شما صالح باشيد و توبه نماييد، خداوند نسبت به توبه كاران آمرزنده است.

پيامبر اكرم (ص) فرموده: بترسيد از اين كه عاق پدر و مادر و مغضوب آنها شويد؛ زيرا بوي بهشت از پانصد سال راه به مشام رسد؛ ولي كساني كه مورد خشم پدر و مادرند، بویش را نمي شوند. (جامع السّعادات 2/257)

ابوولّاد گويد: از امام صادق (ع) معناي آيه: «وَ بِالوالِدَينِ اِحساناً» پرسيدم، فرمود: احسان اين است، كه با ايشان نيكو معاشرت كني و وادارشان نكني چيزي كه احتياج دارند از تو بخواهند؛ اگر چه بي نياز باشند. (كافي، باب خوشرفتاري با پدر و مادر، ح 1)

امام كاظم (ع) فرموده: كسي از پيامبر (ص) از حقّ پدر بر فرزندش پرسيد:‌

فرمود: او را با نام صدا نزند؛ بلكه بگويد پدرم؛ و جلوتر از او راه نرود و قبل از او ننشيند و كاري نكند، كه مردم به پدرش بدگويي كنند. (كافي، باب خوشرفتاري با پدر و مادر، ح 5)

امام صادق (ع) فرمود: مردي به پيامبر (ص) عرض كرد: به كه احسان كنم؟ فرمود: به مادرت. گفت: بعد به كه؟‌ فرمود: به مادرت. عرض كرد: بعد به كه؟‌ فرمود: به مادرت. عرض كرد:‌ بعد به كه؟‌ فرمود: به پدرت. (كافي، باب خوشرفتاري با پدر و مادر، ح 9)

مردي نزد پيامبر (ص) آمد و عرض كرد: من جواني با نشاطم و جهاد را دوست دارم؛ ولي مادرم به جهاد من راضي نيست. پيامبر (ص) فرمود: سوگند به آن خدايي كه مرا به حقّ مبعوث ساخته، كه انس گرفتن يك شب او با تو از جهاد يك سالت در راه خدا بهتر است. (كافي، همان، ح20)

البته هنگامى كه جهاد، جنبه وجوب عينى پيدا كند و كشور اسلامى در خطر قرار گيرد و حضور همگان لازم شود، هيچ عذرى پذيرفته نيست، حتى نارضايى پدر و مادر. در مورد ساير واجبات كفايى و همچنين مستحبات، مساله همان گونه است كه در مورد جهاد گفته شد.

مردي مادرش را دوش گرفته طواف مي داد به پيامبر (ص) عرض كرد: حقّ مادرم را ادا كردم؟ فرمود: حتّیٰ حقّ يكي از ناله هاي زمان زايمانش را ادا نكردي. (تفسير نمونه)

از پيامبر (ص) سؤال شد: آيا پس از مرگ هم احساني براي والدين هست؟ فرمود:‌ آري، از راه نماز خواندن براي آنان و استغفار برايشان و وفا به تعهّداتشان و پرداخت بدهي هاشان و احترام دوستانشان. (مجمع)

سفارش قرآن به احسان، متوجّه فرزندان است، نه والدين.؛ زيرا والدين نيازى به‏ سفارش ندارند و به طور طبيعى به فرزندان احسان مى ‏كنند.

امام على (ع) فرمود: وقتى كه سايه ميل كرد و ارواح به استراحت پرداختند (عصر) حوائجتان را به درگاه خداى تعالىٰ ببريد، كه آن ساعت، ساعت اوّابين است، آن گاه خواند «فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُوراً» (درّ منثور)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر